Een oppepper voor vrouwen zonder werk

Vrouwen met weinig opleiding kunnen zich in tien gemeenten oriënteren op hun maatschappelijke mogelijkheden. Vrouwenplatform Women Inc. begint vandaag officieel met 'De tafel van één', een serie gesprekken die helemaal draait om de vrouwen zelf.

Als meisje had Zehra Sarac heel veel dromen. Ze zou eerst de middelbare school doen, dan studeren en aan het werk. Het liep anders, ze is huisvrouw en moeder. Maar nu ze 35 is, gaat ze toch weer terug naar de dromen van vroeger. De eerste stap heeft ze gezet, ze deed mee aan de vijf proefsessies van 'De tafel van één', een traject voor laagopgeleide vrouwen van vrouwenplatform Women Inc. "Een soort oppepper, die ik nodig had", noemt Sarac het.

Sarac, geboren in Turkije en getogen in Amersfoort, deed voortgezet beroepsonderwijs, de voorloper van het vmbo. Ze zou een vervolgopleiding doen, maar haar vader stak daar een stokje voor. Die vond een vbo- diploma voor zijn dochter mooi genoeg. Ze trouwde op haar zeventiende en kreeg snel haar eerste kind. Ze heeft er nu vier, de jongste is vijf. Ze is actief op de basisschool van de kinderen, ze zit in de medezeggenschapsraad, als ze zou willen zou ze aan school een dagtaak hebben. Maar dat wil ze niet. Want: "Het knaagt dat ik alleen dat vbo-diploma heb, dat ik verder geen opleiding heb kunnen doen. Ik baarde een kindje, ging wel werken, parttime. Ik heb van alles gedaan, wel achttien dingen: schoonmaken natuurlijk, productiewerk, verzorging. Maar ik kreeg weer een kind, kon dus een tijd niet werken. Voor de werkgever is het ook lastig dat je steeds uitvalt. Dus heb ik eerst de kinderen grootgebracht."

De overtuiging dat ze meer zou kunnen, bleef. Maar waar moest ze naartoe met haar vragen over wat ze precies wilde, wat haar zou passen, wat ze zou kunnen? De secretaresse van de basisschool had wel een idee. In hun school, de Wiekslag, zou een proefproject van Women Inc. beginnen. 'De tafel van één', een methode speciaal gericht op laaggeschoolde vrouwen, die hoogstens een diploma van het voorbereidend beroepsonderwijs op zak hebben. Dat is onvoldoende voor een goede start op de arbeidsmarkt. Tegenwoordig is bovenop het voortgezet onderwijs minimaal twee jaar mbo vereist.

Sarac past precies in dat plaatje. Zij is een van de naar schatting een miljoen laagopgeleide vrouwen, die geen werk hebben en voor hun inkomen afhankelijk zijn van hun man. Met het oog op de vergrijzing wil het kabinet ze aan het werk hebben. Het ministerie van onderwijs schakelde Women Inc. in om een programma op te zetten, om deze vrouwen te verleiden tot enige activiteit buitenshuis. Niet perse een baan. Een opleiding, een cursus of vrijwilligerswerk is ook okay.

De jongsten zijn meestal single en schoolverlater; dat vereist een andere aanpak. En het vrouwenplatform vindt het minder reëel van vrouwen boven de 62 te verwachten dat ze nog de arbeidsmarkt op gaan. Dan blijven er, de jongsten en de oudsten ervan afgetrokken, nog 800.000 vrouwen over. Die zijn grofweg tussen de 35 en 55, huisvrouw, laagopgeleid en soms ook laaggeletterd.

"Veel van hen willen wel wat doen maar ze voelen zich onzeker", zegt Alet Klarenbeek, programma- directeur van Women Inc. "Ze hebben soms wel een paar jaar gewerkt, maar ze zijn eruit geraakt, meestal toen er kinderen kwamen. Ze hebben het gevoel dat ze achterlopen, ze weten niet wat ze kunnen, voelen zich klein. Deze vrouwen staan met hun rug naar de omgeving. Ze ervaren die als bedreigend, de omgeving heeft grip op hen en niet andersom. 'Wie zit er op mij te wachten', die vraag stellen ze. Ze zijn niet afwijzend, maar wel afwachtend. Het merendeel is niet aan huis gebonden door de kinderen. Ze zouden een stap moeten kunnen zetten."

Women Inc. moest op zoek naar 'de knop' waar ze aan kon draaien, om de vrouwen bewust te maken dat ze wel wat kunnen ondernemen. Het platform ontwikkelde een programma voor deelnemende gemeenten. Er zijn talkshows met rolmodellen waarin de doelgroep zich kan herkennen. En er wordt gewerkt met een gespreksmethode waarbij de vrouwen elkaar aan tafels treffen. Ook is er een link met geschikte lokale opleidingen en werk in de omgeving.

Voor de tafelgesprekken vonden de vrouwelijke directeuren een partner in Ineke Hurkmans, een organisatie-ontwikkelaar die met haar gespreksmethode Jump wereldwijd reeds 2800 mensen wist te bewegen tot een gesprek over kansen en mogelijkheden om hun levenskoers ietsje te verleggen. In Almere en in Amersfoort zette Women Inc. een proefproject op, ze wierf kandidaten via vrijwilligersclubs, maatschappelijke organisaties, kerken.

In Amersfoort werd het project vorige week afgerond. De avond begint met een hartelijk applaus voor een van de twaalf vrouwen die zich inschreven. Ze heeft nu een baan in de catering van het casino. Een andere deelneemster is aan het werk in de schoonmaakbranche. Er viel tussentijds ook iemand af, omdat haar Nederlands niet goed genoeg was.

Want dat is wel de voorwaarde, de enige trouwens, van 'De tafel van één': de deelnemers moeten vlot Nederlands kunnen spreken. Praten over jezelf is de basis van het project. "Het is een gesprek met jezelf, over jezelf en het levert jezelf heel veel op", zegt directeur Klarenbeek. "Wat kan je, wat heb je nodig, ga het doen."

Dat werkt als volgt. In kleine groepjes beloven de deelneemsters elkaar alles binnenskamers te houden, en geen mening te geven over anderen. Vervolgens vertellen ze een voor een waar ze trots op zijn, waar ze naartoe willen, welk cadeau ze zichzelf zouden willen geven en waar ze dankbaar voor zijn. Ze krijgen adviezen en complimenten van de anderen. Interrupties zijn verboden en alles moet binnen de voorgeschreven tijd. Klappen mag wel en moet soms.

"Je kunt niet meteen reageren, en daardoor luister je goed", legt Hurkmans de methode uit. "Vrouwen ervaren hun eigen kracht. Het is laagdrempelig, iedereen kan het." Voor deze doelgroep heeft ze alleen het taalgebruik een tikje vereenvoudigd. Bij vrouwen werkt haar methode goed, in gemengde groepen ook, maar bij mannen zit ze nog in de testfase: "Die zijn niet zo goed in keuvelen aan tafel", weet ze.

Na de eerste, wat stroeve bijeenkomst, kwamen de deelneemsters in haar groepje goed los, vertelt Zehra Sarac. Man, kinderen, teleurstellingen, dromen, lief en leed - er werd nogal wat prijsgegeven in de vijf tafelgesprekken, die steeds volgens het zelfde stramien verlopen. "Ik heb een aantal ideeën ontwikkeld en tips gekregen", vat Sarac de sessies samen. "Een soort wegwijzer van wat ik wil doen, een soort push. Zonder deze gesprekken zou ik toch maar blijven piekeren wat ik wil doen, en hoe."

Wat het precies gaat worden, weet ze ook nu nog niet. Vaststaat wel dat ze een afspraak heeft gemaakt met arbeidsintegratie - een stap die ze anders niet had gezet, maar waar ze inmiddels wel verschrikkelijk veel zin in heeft. Ze heeft ook haar man al gewaarschuwd dat als het wat wordt met opleiding of werk, zij vaker van huis zal zijn en hij meer moet doen in het huishouden.

Bij de tafelgesprekken ontbreekt leiding, maar er is altijd wel een buddy aanwezig. Die fungeert als rolmodel. Nee, dat is geen Linda de Mol of Neelie Kroes. Klarenbeek: "Dat is een vrouw die net een stapje verder is, die bijvoorbeeld al werkt als buschauffeur, of bij de Hema. En die op de hoogte is van lokale mogelijkheden voor werk of opleiding."

Bij de Tafel in Amersfoort heeft Trude Bosman (47) zich gemeld als buddy. Ze is nog niet zo lang geleden in een voor startende ondernemers omgebouwde garagebox begonnen met Chicachic, een bedrijf in sieraden. Ze verkoopt ze en ze geeft feelgood workshops, workshakes. Haar hbo-opleiding verliet ze vroegtijdig, ze werkte in de marketing en was copywriter. Ze is dus wel een eind verder dan de doelgroep. "In mijn eigen ondernemerschap kan ik rolmodel zijn. Ook al zat er bij mij aan tafel niemand met de ambitie zelf een zaak te beginnen, de energie die je hebt als ondernemer kan een positieve uitstraling hebben."

Bosman vindt dat ze, als vrijwilligster, meewerkt aan een 'mooi en krachtig project'. "De groepjes zijn mooi gemêleerd. Je zit met veel nationaliteiten, maar als vrouw heb je veel raakvlakken, je zit met dezelfde dingen. Zelf bespreek ik veel met vriendinnen, maar wij hadden ook een vrouw voor wie het echt voor het eerst was dat ze zo intensief over zichzelf sprak. Zij zei: 'Zo praat ik eigenlijk nooit met andere mensen, ik ben heel gesloten'. Voor anderen was het belangrijk te ervaren dat zij niet de enigen zijn die met bepaalde dingen zitten. Er gingen heel veel intimiteiten over tafel en ja, er is ook weleens een traantje gelaten."

In Amersfoort is de methode uitgeprobeerd, en omdat het nog om een pilot gaat, voelt Bosman zich vrij een advies te geven. Een aantal vrouwen verwachtte, zegt ze, dat de gesprekken iets directer over werk of opleiding zouden gaan. Wat haar betreft zouden ze daar dan ook iets meer op gericht kunnen zijn. "Het is niet: ik doe dit, en dan vind ik een baan. Maar het mag wel wat zichtbaarder zijn waar je naartoe kan."

Women Inc. is zich ervan bewust dat de vrouwen er niet zijn met de gesprekken alleen. Dit is een proef, maar als het project gaat draaien dan wordt het gekoppeld aan werk en opleiding. Achttien gemeenten waren enthousiast, in tien gaat het dit jaar al beginnen. Maar de directie bespeurde bij de lokale overheden ook enige huiver, bijvoorbeeld omdat banen er niet voor 't opscheppen liggen. Juist daar komt het vrouwenplatform om de hoek kijken, zegt Klarenbeek. Dat kan landelijk opererende bedrijven motiveren zich aan dit project te verbinden, met banen of buddy's. Maar alles begint aan tafel, benadrukt ze: "Hoe organiseer je de samenleving zonder de menselijke lijnen kwijt te raken? Wij gaan terug naar de mens, zij benoemt welk aandeel ze heeft in de samenleving en wat ze daarvoor nodig heeft."

'Jonge vrouwen moeten weten dat ze ook hersenchirug kunnen worden'

De diversiteit in het publiek, daar wordt vrouwenplatform Women Inc. om geroemd. Oud en jong, wit en zwart, uit allerlei maatschappelijke sectoren. "Maar het publiek dat afkomt op de emancipatie-pur-sang is wel overwegend hoger opgeleid, andere vrouwen komen liever bij de festivals, met een laagdrempelig en gevarieerd programma", zegt Jannet Vaessen, algemeen directeur van Women Inc.

Hoe komt 't dat laaggeschoolde vrouwen zich minder aangetrokken voelen tot de emancipatoire activiteiten?
"Bij sommige groepen vrouwen slaat de boodschap van emancipatie niet meteen aan. Je houdt je pas met emancipatie bezig als je je bewust bent van de verschillende kansen van mannen en vrouwen. Jonge vrouwen hebben bijvoorbeeld vaak pas rond hun dertigste dat moment, bij vrouwen met een lagere opleiding speelt dat emancipatie-element ook minder."

Zou het kunnen dat Women Inc. en de vrouwenbeweging in het algemeen te veel bezig zijn met de bovenlaag, met topvrouwen?
"Ik wil waken voor competitie tussen onderwerpen en doelgroepen, we zijn een platform voor alle vrouwen. Onze thema's, onder meer economische zelfstandigheid, combinatie van werk en zorg en vrouwen aan de top hangen met elkaar samen. Jonge vrouwen moeten zien dat ze ook hersenchirurg kunnen worden. In ons nieuwe programma voor vrouwen zonder werk en met weinig opleiding zetten we andere rolmodellen in de spotlights. Buschauffeurs, winkelpersoneel, een schoonmaakster die directeur is geworden van een bedrijf. Het is niet het een of het ander, maar je moet je er wel van bewust zijn dat sommige groepen zich minder herkennen in het aanbod. En er wat aan doen."

Diverse studies wijzen op een toenemende kloof tussen lager en hoger opgeleiden. Ziet u een mix voor u?
"Ja, wij kunnen de verbinding leggen, ze kunnen veel aan elkaar hebben. Vrouwen met een lagere opleiding nemen vaker risico's, zij beginnen gewoon met een bedrijf. Hogeropgeleiden blijven langer dubben. Ik heb eens gelezen dat laaggeschoolde vrouwen zichzelf gelukkiger vinden dan hogeropgeleiden. Die benutten hun vrijheid, maar dat geeft ook meer stress."

En moet iedereen aan het betaalde werk, ongeacht opleiding?
"In deze tijd is keuzevrijheid het hoogste goed. Iedereen moet kunnen kiezen wat bij haar past, maar niet iedereen krijgt dezelfde keuzes en kansen aangeboden en niet iedereen overziet precies de consequenties van keuzes. Wij zien de maatschappelijke waarde van opleiding en vrijwilligerswerk, maar door een gebrek aan economische zelfstandigheid kunnen vrouwen in een kwetsbare positie komen. We willen alle vrouwen de juiste informatie geven. Maar bewust maken is iets anders dan het erin rammen. Iedereen kiest uiteindelijk zelf."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden