Een open godsbeeld is veel aantrekkelijker

In onze gemeente zingen we regelmatig het lied: 'De toekomst is al gaande'. Ik moest aan dit lied denken toen ik las over de PKN die middels een reclamecampagne wil proberen haar imago 'bij te stellen' (Trouw, 7 november). En dat doet door het niet over God te hebben. Men wil de groep 'nieuwe spirituelen' bereiken met 'nadenken' en 'zingeving'.

Maar zou een open godsbeeld: ieder is vrij om op zijn of haar wijze in God te geloven, plus daarbij een warme steungemeenschap, niet veel aantrekkelijker zijn?

Dan moet de kerk wel haar 'verticale' kerkleer van eeuwen relativeren en de pluraliteit van onze postmoderne en postchristelijke tijd omarmen. Mensen beleven God of het goddelijke in onze tijd op heel verschillende wijze. Ook binnen de kerk. De kerk moet daarom in eigen huis de principiële gelijkwaardigheid van ieders geloof erkennen en de veelkleurigheid tot haar missie en kracht maken.

Het zou van moed getuigen als de kerk voordat zij met reclame naar buiten treedt eerst de grote diversiteit van geloven en beleven van God in eigen midden zou accepteren. Er wordt in het PKN-rapport 'Kerk 2015' geen woord gewijd aan diversiteit van geloven of nieuwe theologie. Met alleen een versimpeling van de bestuursstructuur gaat de kerk het niet redden.

We zullen het over ons meest eigen 'product' moeten hebben, namelijk 'God'. In het spoor van Luther de vrijheid van geloven promoten. Ja, eindelijk de leiding nemen in de seculariserende ontwikkeling die in onze Westerse wereld al meer dan 100 jaar gaande is. Die een verschuiving is van 'verticaal' naar 'horizontaal' geloven en zelfs 'spiritueel' geloven zonder God. Niet alle mensen worden seculier of atheïst. Laat als kerk iedereen vrij om op zijn of haar wijze in God te geloven met als enig criterium: bevordering van leven, geluk en menselijkheid.

Ik onderscheid drie wijzen van geloven. Verticaal geloven is meestal letterlijk geloven in de bijbelse verhalen, waarbij een almachtig opperwezen (samen met Jezus) in de hemel woont en de aarde bestuurt. En aan mensen volgens zijn ondoorgrondelijke wil lief en leed doet toekomen. Velen kunnen daar om tal van redenen (bijvoorbeeld de evolutieleer en de gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen) niets meer mee. Door letterlijk te geloven kan de verbeeldingsinspiratie van de bijbelse verhalen niet tot haar recht komen.

Er is een andere oeroude wijze van 'God' beleven mogelijk. Ik duid deze aan met 'horizontaal' geloven. Het is God of het goddelijke beleven in intensieve, soms emotionele, aardse ervaringen van waarheid, schoonheid, roeping of verbinding. Ook nu. Voor een grote groep kerkmensen is God niet langer een ingrijpende persoon of macht. "God bestaat niet, God gebeurt", zegt Klaas Hendriks. "God gebiedt vanuit het gelaat van de naaste", zei Emmanuel Levinas.

En dan zijn er de (nieuwe) spirituelen. Deels zoekende, deels heel bewust levende mensen. Die hun 'geloven' persoonlijk samenstellen met oude en nieuwe bestanddelen uit de grote religies, filosofische ideeën en wijsheidsleer van allerlei herkomst. Vrijzinnig 'geloof' zonder God, of 'alleen maar' verwondering en bewogenheid, en soms sterk betrokken bij samenlevingsvraagstukken.

Mogen gelovigen met zulke uiteenlopende wijzen van geloven gelijkwaardig lid zijn van de kerk? Ik vind van wel. Laat iedereen heilzaam met de ander 'wrijven' om het mysterie van God in het midden te houden. Zo niet, dan is het rapport 'Kerk 2015' het begin van een sterfhuisconstructie en ik vrees: een sekte worden. Ik wil daar niet bijhoren, wel meewerken aan een toekomst die allang gaande is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden