Een open geest vol muzikale wendbaarheid

MISCHA ANDRIESSEN

Jazz

enrico rava quintet 14 september 2013 bimhuis amsterdam ****

In de jaren zestig, toen de carrière van de Italiaanse trompettist Enrico Rava begon, was hij actief in de Free jazz scene. Die stijl zei hij op zeker moment gedag, omdat er in weerwil van de naam, naar zijn zin te veel regels en restricties waren. Sindsdien maakt Rava een soort jazz die zich niet makkelijk laat catalogiseren. Hij houdt niet krampachtig aan conventies vast, maar gaat ze ook niet rigoureus uit de weg. Het gevolg is dat je allerlei invloeden in zijn muziek terug hoort, van Ornette Coleman tot cabaret- en circusmuziek. Zijn nieuwste cd is gewijd aan het oeuvre van king of pop Michael Jackson; dat zegt genoeg over Rava's open geest.

Zijn muziek mag dan niet makkelijk in een hok te stoppen zijn, ze heeft wel een aantal duidelijke karaktertrekken. Een daarvan is dat het in de kern aardse muziek is, bepaald niet zweverig. Een tikje theatraal is de muziek ook, en vooral wendbaar, levendig en vol tegenstrijdigheden. Zo speelt Rava gerust een fragiele, melancholieke solo over een vrolijk ritme.

Bij het optreden in het Bimhuis werd steeds duidelijker hoe sterk de dynamiek van Rava's kwintet is. De stuk voor stuk veel jongere bandleden hebben een vergelijkbare flexibiliteit. Zo laat pianist Giovanni Guidi schijnbaar moeiteloos, zorgvuldig gedoseerde, fijnzinnige akkoorden volgen op woeste, Cecil Taylorachtige notenclusters. Minstens zo overtuigend was drummer Fabrizio Sferra, die goed het subtiele onderscheid kent tussen aanjagen en opjagen. Knap hoe hij ook in de snelle passages relaxed en beheerst blijft klinken.

Nog bepalender voor het groepsgeluid is de blazerssectie, waarvoor Rava in trombonist Gianluca Petrella een ideale tegenstrever heeft gevonden. Ze verschillen vaak en vullen elkaar mooi aan. Rava klinkt geslepen, op een nonchalante manier charmant. Petrella is robuuster, energieker. Opvallend is dat zij in het samenspel nooit samenvallen. Er is altijd een afwijkende frasering, een opzettelijk andere interpretatie van de melodielijn. Zeker als je Rava ziet spelen, heeft de muziek iets achteloos, maar juist daarin schuilt de grote klasse en kracht.

Nog te zien: 21 september 2013 Lantaren-Venster Rotterdam

Opera

Il trovatore Radio Filharmonisch Orkest ***

Er klonk zaterdag wat gemopper op de gangen van het Concertgebouw. Daar werd het 53ste seizoen van de NTR ZaterdagMatinee geopend met een uitvoering van Verdi's 'Il trovatore' (1853). Het mopperen gold de titel van de opera, want was de Matinee niet juist de plek voor meer onbekend repertoire? En was 'Il trovatore' niet een van Verdi's populairste en meest uitgevoerde werken?

Nou, dat lijkt misschien wel zo, maar inmiddels is 'Il trovatore' in Nederland een aardige zeldzaamheid geworden. Sowieso lijkt de populariteit van de Italiaanse maestro, wiens 200ste geboortedag we dit jaar vieren, wat tanende. Dat heeft volgens velen alles te maken met een tekort aan goede Verdi-stemmen. Waarover zo meteen meer.

De keuze van de Matinee voor juist deze opera - waarvoor je volgens een beroemde uitspraak van tenor Enrico Caruso slechts vier van de beste zangers ter wereld nodig hebt - was dus heel verdedigbaar. De laatste officiële uitvoeringen van 'Il trovatore' door De Nederlandse Opera dateren immers van bijna 35 jaar geleden - toen met het legendarische Nederlandse kwartet Cristina Deutekom, Cora Canne Meijer, Adriaan van Limpt en Jan Derksen.

In Verdi's stomende en onstuimig kolkende opera worden teksten gezongen als: 'Het vuur van mijn jaloezie zal worden uitgedoofd in jouw bloed'. In 'betere' kringen had het werk mede daarom, en vanwege al die ijzersterke 'draaiorgelmelodieën', een slechte (lees: volkse) reputatie. Als om aan te tonen dat er meer onder deze noten en teksten ligt, leek het alsof men elkaar zaterdag had bezworen: 'Niet ordinair!' Dankzij dirigent Giancarlo Andretta kreeg de opera een verfijning die soms wel paste, maar vaak ook om een paar onsjes passie meer schreeuwde. Wel mooi dat het prima spelende Radio Filharmonisch Orkest de zangers daardoor nooit liet verzuipen, en dat Andretta zich als een fantastische, mee-ademende zangersdirigent bewees.

Zaterdagmiddag stonden er vier luid toegejuichte Italiaanse zangers op het podium. Dat bijna spreekwoordelijke Matinee-enthousiasme aan het slot was begrijpelijk, en toch, en toch... Ondanks zeer stijlvolle bijdragen van alle vier, voelde je dat hun stemmen eigenlijk te licht zijn voor dit repertoire. Bariton Nicola Alaimo, zo langzaamaan een heuse lieveling van de Matinee, kwam als graaf Luna het verst, met in zijn grote aria prachtige staaltjes van legatozang.

Maar ook hij kon de herinnering aan de grote Verdi-baritons van weleer niet wegnemen. Zelfs Maria Agresta, een plaatje van een zangeres, met een jaloersmakende techniek en ook al zo'n fenomenaal legato, was vocaal twee maatjes te klein om een echt verpletterende Leonora neer te zetten. Renata Lamanda (zigeunerin Azucena) worstelde wat met een omfloerst en opgesloten geluid, maar ging vol voor de expressie, wat haar het luidste applaus van de middag opleverde. Tenor Piero Pretti (Manrico) tenslotte, zong zich dapper door de beruchte 'Di quella pira'-hectiek heen, maar bij hem openbaarde zich misschien nog wel het duidelijkst hoe node het echte Verdi-geluid vandaag de dag wordt gemist.

Dat geluid was er overigens volop in het beroemde zigeunerkoor, maar ja, het uitstekende Groot Omroepkoor zong dan ook met één strot waarin wel tachtig paar stembanden harmonieus resoneerden. Toch fijn om na al het Wagner-geweld van de afgelopen maanden weer eens een gouwe ouwe Verdi te horen.

Klassiek

Suspense Concertgebouworkest ****

Het is toch net iets spannender als die auto met dat lijk in de achterbak het moeras inzakt, terwijl een orkest live voor de geluidstrillingen zorgt. Gepassioneerde strijkers in de ooghoeken geven het aanzwellende drama een zetje.

Groot doek voor het orgel in de Grote Zaal, groot orkest eronder, en draaien maar. Boven de hoofden van de musici uit het Concertgebouworkest speelde zich de douchemoord af in Hitchcocks 'Psycho', op de lessenaars de filmmuziek van Bernard Herrmann. De aandacht werd naar de beelden gezogen en het in real time gesponnen klankweb intensiveerde de beleving.

De AAA-serie van het Concertgebouworkest - actueel, avontuurlijk en aangrijpend - is onderdeel van het AAA Festival Muziek en Kunst en kent dit seizoen vier afleveringen in een nieuwe formule: de uitvoeringen duren ruim een uur en beginnen pas om kwart over negen 's avonds. Wel is er op de bekende aanvangstijd, kwart over acht, plaats voor een introductie met daarin bespiegelingen op het thema.

Deel één droeg de titel 'Suspense - music & cinema'. Naast 'Psycho' stonden fragmenten uit 'Vertigo' op het programma. Een aantal Nederlandse componisten vulden op uitnodiging van het orkest het rijtje aan met een eigen filmkeuze en speciaal daarvoor geschreven muziek; drie wereldpremières, kort maar krachtig.

Onder de lenige leiding van David Robertson, een frequente gast in de avontuurlijke serie, werd de achtervolgingsscène uit de film 'Ronin' ingezet, begeleid door noten van Joey Roukens. Zijn nieuwe werk heet 'Chase': een eigen geluid, verrassend, ritmisch, transparant, soms zelfs swingend.

De muziek die Fons Merkies componeerde, 'Elevator sequence' (bij 'The silence of the lambs'), had eerder een typisch filmmuziekkarakter. Net als de nieuweling van Vincent van Warmerdam bij 'Louisiana story'. Uit de snaren van de harp kroop het mysterie, koper en slagwerk pookten het vuur op.

Ook was er ruimte voor Schönbergs 'Begleitungsmusik zu einer Lichtspielszene' en Bartóks 'De wonderbaarlijke mandarijn'. Zonder beeld, dit laatste, maar de hand van de meester had dat niet nodig, met dank aan Robertson, die het orkest tot grote hoogtes wist op te zwepen. Een dik uur adrenaline.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden