Een op de drie is een Albanees

De verhouding tussen Macedoniërs en Albanezen in Macedonië was ook voor de Kosovo-oorlog koeltjes. De stroom vluchtelingen uit Kosovo verstoort het subtiele evenwicht dat er was. Servisch-orhodoxe Macedoniërs hopen dat de Albanezen snel weer weggaan.

Duizenden Macedoniërs drommen zaterdagavond samen op het plein voor de kathedraal in de hoofdstad Skopje. In hun hand gele kaarsjes, een narcis of een hardgekookte ei dat rood is geverfd, verwijzend naar het bloed van Jezus. Om middernacht zingt de patriarch: ,,De Heer is opgestaan''. ,,Ja, hij is waarlijk opgestaan'', antwoordt het publiek. Het orthodoxe paasfeest is begonnen.

Mensen drukken elkaar de hand, zoenen, slaan hun ei tegen dat van een omstander stuk en pellen het af. Uit jaszakken komen zoutpotjes tevoorschijn. Kort hangt een eierlucht op het plein. Net als eerder op de avond vallen er wat spatten regen. De eerste groepjes werken zich uit de menigte, naar huis of naar de cafés die laat open blijven.

,,Het is lang niet zo druk als vorige jaren'', zegt de 37-jarige Nada. ,,Het weer zit wat tegen''. Ze bloost: ,,Nee, er spelen meer dingen. De mensen zijn bang. De oorlog is maar twaalf kilometer hier vandaan.'' In verband met Pasen heeft de Servische president Milosevic eenzijdig een bestand in Kosovo afgekondigd. De gevechten en de vluchtelingenstroom kunnen snel weer beginnen. ,,Macedonië is niet veilig.''

,,Ik keur niet goed wat Milosevic doet'', benadrukt ze, maar met de Navo-aanvallen weet ze ook geen weg. Al dagen loopt ze met het plan een brief te schrijven aan CNN of de BBC om het Westen haar worsteling uit te leggen. Maar ze krijgt niets op papier. ,,De bombardementen doen pijn'', probeert ze. ,,Het valt zwaar, tegen Servië te zijn. Vijftig jaar lang zaten wij in één land.''

Andere kerkgangers zijn stelliger. De bombardementen moeten ophouden, liefst meteen, maar in elk geval tijdens Pasen. In de menigte zou een anti-Navo petitie rondgaan, al kan niemand zeggen waar die zich dan echt bevindt. Op een muur tegenover de kathedraal staat naast het woord Nato een hakenkruis gekalkt.

Nada is nog beduchter over wat er binnen Macedonië zelf zal gebeuren. De oorlog dwong ruim 120.000 Albanezen uit Kosovo de grens over. Dat zet de fragiele relaties tussen de Macedonische meerderheid en de Albanese minderheid (zo'n dertig procent op een totale bevolking van twee miljoen) in Macedonië onder toenemende spanning. Met als gevaar dat het conflict uitwaaiert en de hele Balkan in vlam zet.

Er gingen geruchten over ongeregeldheden, aanslagen bij de Paasnacht, zegt Nada, dat zal ook mensen bij de kathedraal weggehouden hebben. De regering zou op springen staan door hevige ruzies tussen de twee voornaamste coalitiepartners: de Macedonische nationalisten en de Albanese radicalen. Het officierencorps zou steeds meer pro-Servië worden. Die verhalen deden ook vorige week al de ronde, zegt ze erbij, en het is nog niet tot een uitbarsting gekomen.

Een jongeman zegt dat het hem koud laat wat met de Kosovaarse vluchtelingen gebeurde, aan de grens bij Blace. Dagenlang zaten tienduizenden zonder voedsel of water in de open lucht voor zij het land in mochten. Zijn maatje zegt dat ze het leed over zichzelf hebben afgeroepen. ,,Ze moeten zo nodig een eigen staat hebben. Wat hebben ze: een leeg land.''

Nada vond de beelden op televisie gruwelijk. Toch begrijpt ze waarom de regering de grens niet zomaar opengooit. ,,Er kunnen terroristen van de UCK (Kosovaars bevrijdingsfront) tussen zitten. We konden niet iedereen zomaar binnenlaten. Ze brengen het geweld mee.'' Bovendien is het land te arm, zegt ze. Fabrieken sluiten hun poorten omdat ze niet meer met Servië, de belangrijkste afzetmarkt, kunnen handelen.

Vertrouwen kan ze de Albanezen niet. ,,Jaren geleden hebben ze geprobeerd een eigen staat te maken in een deel van het land. Nu zeggen ze dat ze dat niet langer willen. Maar met zoveel extra Albanezen erbij, wie zegt dat ze het niet weer proberen?''

Deze angst voor het Albanese gevaar komt de laatste dagen steeds prominenter naar voren in Macedonische kranten. Het 'Dagblad Macedonië' interviewde leden van de Academie van Wetenschap in de Albanese hoofdstad Tirana. De droom van een Groot-Albanië bleek er springlevend. De Academieleden eisten voor de Albanezen in Macedonië een eigen deelstaat in het Westen op. In de ogen van veel Macedoniërs slechts de eerste stap naar afscheiding.

In de krant 'Nieuw Macedonië' spreekt de staatssecretaris van buitenlandse zaken zijn angst uit dat de 'demografische verhoudingen' in het land grondig aan het veranderen zijn. Als de vluchtelingen niet of maar deels terugkeren naar Kosovo, zullen de Macedoniërs nauwelijks nog in de meerderheid zijn. Het dringt steeds meer door in Skopje dat het nog een hele tijd gaat duren voordat er sprake kan zijn van terugkeer.

Dejan, medewerker van het nationale archeologische museum, ziet de komst van de vluchtelingen als een bedreiging. Hij woont net buiten de hoofdstad en zijn buurt telt zo'n tien Macedonische gezinnen en veertig Albanese. ,,Sinds een paar weken moet ik in een gevangenis leven.'' Alle Albanezen in de buurt hebben vluchtelingen in huis genomen. ,,Die zitten de hele dag op straat en hangen wat rond.'' Ze misdoen niemand iets, maar toch. ,,Mijn vrouw gaat niet buiten, de kinderen mogen alleen nog binnen spelen.''

Is het contact met zijn Albanese buren veranderd sinds de oorlog begonnen is en sinds Blace? ,,Hoezo veranderd? Er was geen contact. Wij groeten elkaar op straat. Dat is het. Als iemand echt wat nodig heeft, helpen we elkaar.''

Hij is niet bang dat de Kosovaarse vluchtelingen voorgoed land blijven. ,,Iedereen die bij een gezin zit, heeft zich eerst op het politiebureau moeten melden. Als Kosovo weer veilig is, gaat de politie ze halen.''

Ook in Skopje zelf leven de twee gemeenschappen grotendeels langs elkaar heen. De Macedoniërs wonen voornamelijk in het nieuwe centrum op de Westoever, de Albanezen zitten vooral in het oude stadshart aan de overzijde.

Daar is de woede groot over hoe de Macedonische regering en het publiek hun Kosovaarse broeders in nood behandelen. De 26-jarige Nejazi, die een kraam met zoetwaren en koekjes in de bazaar heeft, kan er niet over uit. ,,Hoe konden ze brood en water weigeren aan de mensen in Blace? Militairen hebben met hun stokken vrouwen en kinderen geslagen. Ze hebben geschoten. Wat zijn dat voor mensen?''

,,Geen enkele Macedoniër heeft een vinger uitgestoken. Het kan ze niets schelen. Ze behandelen ons als drek. Ook het Macedonische Rode Kruis heeft amper wat uitgericht. Volgens mij houdt die een deel van die spullen uit het westen voor haar eigen mensen. El Hilal (de Albanese tegenhanger, red.) moest het doen.''

In de ogen van Mevlan Tahiri, vooraanstaand parlementslid van de PDP, de gematigde Albanese partij, die momenteel in de oppositie zit, heeft Blace enorme schade toegebracht aan de verhoudingen in Macedonië. ,,Nog heel lang voedt dit het onderling wantrouwen. Want we hebben nu duidelijk gezien hoe anti-Albanees de Macedoniërs zijn.'' Hij heeft de kloof deze week alleen maar wijder zien worden.

Nieuwe deportaties van groepen vluchtelingen over de grens met Albanië of per vliegtuig zullen de Albanezen niet meer accepteren, zegt. ,,Dan zullen wij echt in verzet komen, de wegen blokkeren, zodat niemand tegen zijn wil ergens wordt heen gebracht. Wij hebben hard gewerkt om de stabiliteit in dit land te bewaren. Maar als wij niet onze eigen mensen mogen redden, wat rest ons dan nog?''

Grote angst binnen zijn gemeenschap is dat de Navo-troepen binnenkort het beheer over de vluchtelingenkampen aan het Macedonische leger over zal dragen. Die bewaakt nu alleen nog het kamp Radusa waar 1500 vluchtelingen zitten. Artsen zonder Grenzen noemde dat recentelijk ,,het ergste kamp in Macedonië. De soldaten zouden ,,zeer nerveus en agressief'' zijn.

Alle verhalen over UCK-infiltratie onder de vluchtelingen lacht parlementslid Tahiri weg. ,,Is er al één wanklank vernomen? Heeft maar één vluchteling zelfs maar zijn hand tegen een ander opgeheven? Ook hoeft de regering niet te zeggen dat ze niet kan betalen. Alles komt van Albanezen. Die pijn zit in onze schouder, niet in haar budget. Of moet ze eerst betaald worden door het Westen om menselijkheid te tonen?''

Wat hem betreft hoeft de regering niet bang te zijn dat het land uit elkaar valt. ,,Dat was alleen een excuus om niets te hoeven doen. Hoe zou Macedonië op dit moment uiteen kunnen vallen? Dat zal de Navo nooit toestaan. Het is in het belang van de hele wereld dat Macedonië stabiel blijft. De Macedoniërs zullen hun staat niet verliezen. Kunnen ze dan nu wat humaniteit gaan tonen?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden