Een onvoltooide filmcarrière

Geprezen en verguisd is filmregisseur Theo van Gogh vanaf het begin van zijn filmerscarrière. De achterkleinzoon van de broer van kunstschilder Vincent debuteerde in 1981 op 24-jarige leeftijd met de film 'Luger'.

Dit nu legendarische debuut, beter bekend als 'die film met die poesjes', leverde hem de bijnaam 'une bête de cinéma' op, maar ook de titel 'Nederlandse Fassbinder'. De eveneens debuterende Thom Hoffman speelde in 'Luger' de hoofdrol van een agressieve Haagse gangster met een hekel aan zo'n beetje alle culturele minderheden, zoals dat toen nog heette. Hij gijzelt een miljonairsdochter, duwt zijn pistool (een luger) in haar vagina, en vermaalt een stel poesjes in een draaiende wasmachine. Niet tot ieders plezier, al kreeg de film op aandringen van Jan Vrijman wel een eervolle vermelding van de Filmdagen-jury. Televisiemaker Gied Jaspers vond dat het debuut decennia van Nederlandse producties overbodig maakte en nam het talentvolle 'enfant terrible' onder zijn hoede.

Met zijn volgende filmproject, 'Een Dagje Naar Het Strand' (1984) (naar een verhaal van Heere Heeresma), bewees de verse regisseur wel degelijk ook zonder geschreeuw te kunnen filmen. Het melancholieke portret van de in het leven gestrande alcoholist (Cas Enklaar) die zijn dochtertje een dagje meeneemt naar het strand, was gevoelig en ontroerend, al werd ook deze film geen bioscoophit. Te zeer doordrenkt van drank en depressie om een groot publiek aan te spreken.

In zijn films liet Van Gogh zich vanaf die tweede film meer kennen als invoelend psycholoog dan als de querulant die hij daarbuiten was. Naar eigen zeggen het meest geïnteresseerd in de oorlog tussen mensen, bracht hij die in zijn films terug tot de slinkse, psychologische gevechten tussen man en vrouw, tussen collega's, tussen vrienden.

Na 'Luger' kwam Van Gogh nooit meer met een inhoudelijk even geruchtmakende film. Na 'Een Dagje Naar Het Strand' volgden 'Charley', 'Terug naar Oegstgeest', 'Loos' en 'Vals Licht'. Afgezien van de ingehouden Wolkers-verfilming 'Terug naar Oegstgeest' waren het onevenwichtige films. Lof kwam er pas weer in de voor Van Gogh succesvollere jaren negentig, voor het dankzij de suggestieve titel ook in de bioscoop zeer succesvolle '06', een sublieme telefoonseksdialoog tussen man en vrouw, en voor 'Blind Date'. Voor die laatste film, over een echtpaar dat na de dood van hun dochtertje een wreed maar ook teder rollenspel speelt, ontving Van Gogh het Gouden Kalf voor de beste regie. Beide hoofdrolspelers, Renée Fokker en Peer Mascini, kregen bovendien een Gouden Kalf voor hun spel. Zowel '06' als 'Blind Date' waren privéondernemingen van Van Gogh, die nog steeds te eigenzinnig opereerde om met de meeste producenten in zee te kunnen. 'Blind Date' werd in acht dagen gemaakt voor 300 000 gulden. Het publiekssucces van '06' (30 000 bezoekers) werd door 'Blind Date' echter niet geëvenaard.

Het productiefst was Van Gogh in wat door zijn gewelddadige dood gisterochtend nu de laatste jaren van zijn carrière zijn gebleken. Een productiviteit die ook te danken was aan de succesvolle samenwerking met producent Van de Westelaken, met wie hij productiemaatschappij Column-films oprichtte. In die laatste jaren kwamen straatrumoer, politiek en de conflicten in de multiculturele samenleving, waar hij zich elders flink over opwond (zoals op zijn website www.degezonderoker.nl), ook zijn films binnen. Nog niet in het bankiersdrama 'De Pijnbank', het liefdesdrama 'Baby Blue' en het filmsterrendrama 'Interview' (met Katja Schuurman en Pierre Bokma), wél in de schitterende, met een Gouden Kalf bekroonde tv-serie 'Najib en Julia' (2002), in de speelfilm 'Cool'

(2004), die hij samen met allochtone jongeren uit het Glenn Mills-instituut maakte, in zijn laatste nog te verschijnen speelfilm '06/05' over de moord op Pim Fortuyn (aangekondigde internetpremièredatum 15 december) en misschien het meest en fataalst in de samenwerking met liberale politica Ayaan Hirsi Ali tot stand gekomen en in radicaal-islamitische kringen omstreden feministische film 'Submission'. Collega-filmer Eddy Terstall:

,,Op allerlei websites werd hij bedreigd uit rechts-radicale, religieusfascistische hoek. Ik vond het wel eng.” Van de Westelaken: ,,Theo was voor alles filmmaker, de rest was bijzaak.” Een filmmaker die volgens hem met '06/05' en de voor januari aangekondigde tv-serie 'Medea' (een moderne, in de Haagse politiek gesitueerde Euripidesbewerking) een bijzonder testament achterlaat.

Het eigenzinnige meesterwerk dat zijn omstreden debuut 'Luger' destijds aankondigde, had Van Gogh volgens velen echter nog niet gemaakt. Hoewel hij met de liefde tussen de Marokkaanse pizzakoerier Najib en het Hollandse hockeymeisje Julia wel een van de mooiste moderne 'Romeo en Julia'verhalen schiep. Van Goghs jonge, Marokkaanse moordenaar heeft het inenin romantische gezicht dat Van Gogh in deze tv-serie toonde, niet herkend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden