Een onverdraagzame barst in de Oekraïense regenboog

De gebroken regenboog op de Khreshchatyk-boulevard in Kiev. Beeld ANP Kippa
De gebroken regenboog op de Khreshchatyk-boulevard in Kiev.Beeld ANP Kippa

Oekraïne heeft geen homovriendelijk imago. De LGBT-gemeenschap in Kiev put hoop uit de komst van het Eurovisie Songfestival naar Kiev. Maar hoe gaat het na het feestje?

Joris Belgers

De gebroken regenboog is nog nét zichtbaar vanaf het Eurovision Village, het feestcentrum midden op de brede Khreshchatyk-boulevard in Kiev. De reusachtige stalen boog, met uitzicht op de Dnjepr, is in 1982 opgericht ter ere van de band tussen Rusland en Oekraïne, als 'vriendschapsboog der volkeren'.

Maar die uitleg is alleen nog te vinden in sommige buitenlandse reisgidsjes, grinnikt homoactivist Zoryan Kis. "De marketingmensen van het Eurovisie vonden het een goed idee het monument om te dopen tot 'boog der diversiteit'. En om hem dan maar meteen te schilderen in de regenboogkleuren." De homovlag, in het kader van de enorme populariteit van het songfestival binnen de internationale homogemeenschap. Moedig, vond Kis. Prima, zei het stadsbestuur. Maar toen arbeiders bezig waren de veelkleurige vlakken aan te brengen, blokkeerde plots een knokploeg van de ultranationalistische groepering Pravy Sektor het werk. De politie stond erbij en keek ernaar, vertelt Kis.

Wrang

Dus prijkt er een barst in de felle kleuren. Een treffend symbool voor de positie van LGBT's in Oekraïne, zeggen Kis en zijn partner Tymur Levsjoek, die sinds vier jaar de jaarlijkse Pride-mars in Kiev organiseren. De weken dat het Eurovisie in de stad is neergestreken kunnen homo's prima over straat, dankzij de massale politieaanwezigheid. Maar ze hebben genoeg vrienden die niet uit de kast durven komen. Het is als dat enigszins wrange motto dat overal op Eurovisie-banieren door de stad wappert: 'Celebrate diversity.' Wrang, zegt Levsjoek. "Vieren doe je maar even. Het feestje is afgelopen wanneer het Eurovisie vertrekt. Dan wordt alles weer normaal."

Normaal voor homo's in Oekraïne is dat de moeder van Kis dacht dat zijn werk voor een Amerikaanse NGO hem homo had gemaakt. Normaal is dat wanneer je als man maar lang genoeg hand-in-hand loopt, je met pepperspray bespoten wordt en tegen de grond wordt geschopt door extreemrechtse jongeren, ondervond het stel zelf. Normaal is dat de politieagenten die de veiligheid op de Pride-mars in Kiev moeten garanderen, alsnog zijn hand niet willen schudden, zegt Kis.

Daar kon het tolerantieklasje waartoe Oekraïense politieagenten werden verplicht weinig aan veranderen. Kis gaf een aantal van deze voorlichtingscursussen, die door het stadsbestuur van Kiev zijn ingesteld voor hervormingen binnen het politiekorps.

"De jonge agenten willen verandering. Maar de oudere, conservatieve agenten in het land zien homotolerantie, en eigenlijk basale mensenrechten, als westerse import", schampert hij.

Optimisme

De doorgewinterde Britse songfestivalgangers Ben Morris en Vaughan Staples hebben zich nog geen moment ongemakkelijk gevoeld, als homo in Kiev, zeggen ze op de Maidan, uitkijkend naar die enorme regenboog in de verte.

"We zijn in Moskou geweest, we zijn in Bakoe geweest. Je moet een beetje common sense gebruiken. We houden elkaars hand op straat maar niet vast", zeggen ze. "Maar we hebben wel vrienden die dit jaar besloten niet mee te gaan omdat het Eurovisie in Kiev is", zegt Staples.

Ook binnen de Oekraïense homogemeenschap is het Eurovisie Songfestival enorm populair, maar daar zul je in Oekraïense kranten niks over lezen, zeggen Kis en Levsjoek. Wel dat volgens mensenrechtenorganisatie Nash Mir het homogerelateerde geweld hier de laatste jaren toeneemt, in 2016 registreerde het 125 geweldsincidenten. "Maar veel slachtoffers melden het niet, uit schaamte", zegt Kis.

Maar hij blijft positief. De eerste Kiev Pride, vijf jaar terug, trok nog geen tachtig man, en moest vanwege de veiligheid op het laatste moment worden afgeblazen. Vorig jaar liepen er tweeduizend man mee in het stadscentrum, dit jaar verwacht de organisatie er vijfduizend.

"Veel mensen die ik tijdens het songfestival ontmoet vertellen me dat het hier lijkt op hun land, tien, twintig jaar geleden. Tijd gaat sneller naarmate je ouder wordt, dus ik ben optimistisch" grijnst hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden