Een onuitstaanbare weldoener

REPORTAGE | Al honderd jaar gratis poffertjes dankzij een lokale dorpsheld. Wat voor man was Kees de Tippelaar eigenlijk?

BREUKELEN - Bertine Oosthoek van de Historische Kring Breukelen vertelt enthousiast over haar lokaal beroemde dorpsgenoot, geboren in 1843 en honderd jaar geleden overleden. Ze is lid van de herdenkingscommissie die een hele Dudok de Wit-maand organiseert. Met een tentoonstelling, een gezamenlijke duik in de Vecht, wandeltochten en een sportdag. En natuurlijk die poffertjes.

In zijn testament schreef de rijke Breukelenaar dat uit zijn nalatenschap 8500 gulden moest worden gereserveerd. Destijds een enorm kapitaal, waar je een hoop poffertjes van kunt bakken. Vandaar dat honderd jaar na zijn dood nog altijd zijn laatste wens in vervulling gaat.

Cornelis Dudok de Wit stamt uit een rijke familie van suikerhandelaren. Zijn vader overleed vlak na zijn geboorte, en zoon Kees kon niet aarden in het familiebedrijf. Dat besefte hij op zijn 22ste tijdens een stage op de suikerplantages in Java, vertelt Oosthoek. "Hij stopte ermee en besloot te gaan wandelen." Tippelen dus, waar Kees zijn bijnaam aan te danken heeft - die hij vol trots voerde in zijn omvangrijke correspondentie. In Indië liep hij zeker 3650 kilometer. Erna trok hij naar China, Japan, en de Verenigde Staten. Om daar verder te wandelen. En heel veel te verzamelen.

Terug in Nederland vestigde Dudok de Wit zich in Breukelen, op landgoed Slangevegt langs het riviertje de Vecht. De kisten vol curiosa die De Tippelaar van zijn reizen terugstuurde, stonden daar al te wachten. Om er toch wat mee te doen, besloot de rusteloze Dudok de Wit in zijn tuin een museum te bouwen voor Breukelen, maar al snel kwam men van heinde en verre erop af. De entreeopbrengst ging naar de armen.

In het dorp Breukelen werd Kees de Tippelaar een markante verschijning. Elke ochtend vroeg nam hij een duik in de Vecht, om erna zijn stapels correspondentie bij het postkantoor af te leveren. En hij stond bekend om de soirees, feesten en braspartijen op zijn landgoed.

"De alcohol was nooit ver weg", zegt Oosthoek, wijzend op enkele foto's waar Dudok de Wit poseert op zijn bi-fiets met hoog voorwiel. Vrienden zitten eromheen, flessen staan op tafel. Als een ware Jay Gatsby van Breukelen nodigde hij steevast de hele omgeving uit op zijn feesten. Kinderen waren niet welkom, maar voor hen organiseerde Kees, zelf naast wandelaar een begenadigd zwemmer, roeier en wielrenner, speciale spel- en sportdagen.

Zelf bleef de Tippelaar wandelen. Van Breukelen naar Zeist, Parijs, of Wenen. Een foto toont Dudok de Wit na zijn tippel in 1875, bij aankomst in Wenen. "De pers stond hem toen al op te wachten. Hij wist hoe hij in de publiciteit moest komen. Kees onderhield gedreven al zijn contacten en wist uitermate goed de aandacht op zich te vestigen."

Daarover valt te psychologiseren, zegt Oosthoek. Zijn drang om op te vallen, geliefd te zijn en zijn verzamelingswoede zijn wel eens verklaard door het vroege overlijden van zijn vader.

Excentriek
De Tippelaar figureert ook in de roman 'Zoete Mond' van Thomas Rosenboom, als Jan de Loper. De schrijver schetst een minder rooskleurig beeld van de excentrieke Breukelenaar. Een rijk, opdringerig, onuitstaanbaar mannetje die alleen maar op zoek is naar bevestiging van het publiek.

Tja, die aandacht. Nog steeds, honderd jaar na zijn dood. Het is inderdaad een behoorlijke narcist, zegt Oosthoek. Hij was nooit getrouwd, ook was er geen sprake van romantische relaties in het leven van Dudok de Wit, ondanks enkele innige vriendschappen en een opvallende band met zijn huishoudster.

De lokale held had ook zijn duistere kant. "We kunnen nu wel vaststellen dat Dudok de Wit manisch depressief was", zegt de historica. Dat kwam vooral de laatste jaren van zijn leven aan de oppervlakte, toen hij - in schril contrast met zijn bruisende huishouden rond de eeuwwisseling - op zijn landgoed een teruggetrokken bestaan leidde, voor hij in 1913 op 70-jarige leeftijd overleed.

Maar toch. Die poffertjes. Had Kees daar nou wat mee? Niet per se, zegt Oosthoek. Sterker: poffertjes komen in zijn testament helemaal niet voor. Er staat alleen in dat de kinderen uit het dorp met zijn nalatenschap elk jaar een aangename dag bezorgd moeten krijgen. En hoe kan dat beter dan met een gratis portie poffertjes?

Vandaag krijgen alle 1200 basisschoolleerlingen in Breukelen (Utrecht) een gratis portie poffertjes. De traditie stamt uit het testament van de in Breukelen op handen gedragen Kees de Tippelaar, wereldreiziger, alleskunner en weldoener. Met uitzondering van oktober 1944, vlak voor de Hongerwinter, komt de poffertjeskraam van D. van der Steen elk jaar de kinderen trakteren op poffertjes.

In Breukelen zelf wordt uitgebreid stilgestaan bij het honderdste overlijdensjaar van Kees de Tippelaar. Komend weekend is de officiële herdenking met bloemlegging en defilé bij het standbeeld van Dudok de Wit, een lezing en een wandeltocht voor kinderen. Ook is nog tot januari de tentoonstelling over Kees de Tippelaar te bezoeken in het Regionaal Historisch Centrum te Breukelen.

Breukelen herdenkt
Hij wandelt met vlotte tred, hoed in de ene, wandelstok vooruitgestoken in de andere hand. Het bronzen hondje kan hem net bijhouden. Rond het standbeeld van Kees 'de Tippelaar' Dudok de Wit in Breukelen hangt een zoete walm. Van poffertjes. Vlakbij staat poffertjeskraam Van der Steen, waar de bekende Breukelaar vandaag voor de honderdste maal alle kinderen uit het dorp trakteert op poffertjes.

Zo stond het nu eenmaal in zijn testament. "Een van zijn vele eigenaardigheden. Want Kees de Tippelaar is zo veel meer dan alleen die poffertjes!"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden