Een onomstreden winnaar of verliezer ontbreekt, dus hoe nu verder in Zweden?

Zweden Democraten-leider Jimmie Akesson spreekt in Stockholm na de uitslagen. Beeld REUTERS

De Zweedse verkiezingen zijn achter de rug en de meeste stemmen zijn geteld. Maar hoe nu verder na deze uitslag, vragen de Zweden zich vandaag af.

'Dit is onze overwinning', is het mantra dat zondagnacht vrijwel elke Zweedse partijleider herhaalt. En toch ontbreekt een onomstreden winnaar of verliezer. Geen van de traditionele blokken heeft een meerderheid weten te bemachtigen. De grootte van hun achterban verschilt met minder dan een half procent.

De rechtspopulistische Zweden Democraten (SD) hebben wel de meeste nieuwe kiezers gewonnen. Zij groeien van 12,9 naar 17,6 procent. Toch is dit niet de monsterzege waar veel SD-leden op rekenden en de rest van het land voor vreesde. De SD leek er al vanuit te gaan dat de partij in de opiniepeilingen, net als bij de vorige verkiezingen, zou worden onderschat. De SD verwachtte tussen de 20 en 30 procent van de stemmen te halen. En als ze niet de grootste zou worden, dan toch op zijn minst de tweede partij van Zweden, was de gedachte. Maar dat is dus niet gebeurd.

De SD staat nog altijd op de derde plaats, achter de sociaal-democraten en de centrumrechtse Moderaten. Partijleider Jimmie Akesson legde de Moderaten een vraag voor. “Hoe denk je de regering te gaan veranderen? Kies je voor Stefan Löfven (de sociaal-democratische premier, red.)? Of kies je voor Jimmie Akesson? Nu willen we een serieus antwoord op die vraag.” Vooralsnog geeft Ulf Kristersson, de partijleider van de Moderaten, geen gehoor.

De sociaal-democraten verloren 2,8 procent hebben sinds 1920 niet zo weinig aanhang gehad. Toch vormen de sociaal-democraten nog steeds de grootste partij, met ruim 28 procent van de stemmen. Vergeleken met andere delen van Europa, waar veel sociaal-democratische partijen de laatste jaren zijn geïmplodeerd na de groeiende populariteit van populistenpartijen, valt die sociaal-democratische nederlaag in Zweden mee. “Ik sta hier, in alle rust, nog steeds als minister-president”, sprak Stefan Löfven zijn achterban toe.

De Moderaten, de tweede partij, verloor de meeste aanhang. Die partij staat nu op 19,8 procent, 3,4 procent lager dan in 2014. Tegelijkertijd is de Alliantie, het centrumrechtse blok dat uit vier partijen bestaat, er ten opzichte van de vorige parlementsverkiezingen flink op vooruit gegaan. Daarom rekende Moderaten-leider Kristersson zichzelf zondagnacht tot het clubje overwinnaars. Hij riep terstond op tot het aftreden van premier Löfven - en zag zichzelf al in zijn schoenen staan.

Breken met verkiezingsbeloftes

Wat zijn nu de mogelijke wegen voorwaarts? Een ding is zeker: voor een meerderheidscoalitie zal iemand zijn verkiezingsbeloftes moeten breken. Opnieuw een rood-groene minderheidsregering ligt niet voor de hand. De coalitie, van de sociaal-democraten en de milieupartij, kreeg maar weinig werk verzet. Zowel de Moderaten als de Zweden Democraten zeggen bij voorbaat al elk budgetvoorstel van deze regering af te zullen wijzen.

Premier Löfven roept op tot ‘de begrafenis van de blokpolitiek’. Hij hoopt op een ‘blokoverschrijdende coalitie’ - een waarin hijzelf in het zadel blijft. Zowel de sociaal-democraten als de milieupartij staan open voor samenwerking met twee van de vier Alliantiepartijen: de centrumpartij en de liberalen. Maar die laatste twee partijen hebben gezegd de Alliantie niet op te willen splitsen. Bovendien staan zij lijnrecht tegenover de rood-groene partijen, bijvoorbeeld als het gaat om politiek rondom belastingen of de arbeidsmarkt.

Het centrumrechtse blok, de Alliantie die bestaat uit de Moderaten, de christen-democraten, de liberalen en de centrumpartij, zit nu in de oppositie. Graag zouden de partijen samen regeren, zoals ze ook deden in de jaren 2006-2014. Alleen komen zij net als het rood-groene blok niet aan een meerderheid. De Zweden Democraten proberen de Moderaten te verleiden tot samenwerking, maar die partij hapt (vooralsnog) niet toe. 

De grote vraag is of de Zweden Democraten een budgetvoorstel van de Alliantie zullen steunen zonder zelf eisen te stellen. De Alliantiepartijen hebben gezworen ‘niet te praten, te onderhandelen, te regeren’ met de Zweden Democraten - maar misschien zal dat nu leiden tot hun eigen val.

Lees ook:

Populisten in Zweden zijn geen sneu volk meer

De anti-immigratiepartij SD groeit al zeven verkiezingen op rij. Bij de parlementsverkiezingen van 9 september kan de SD een van de grootste partijen worden. Wie zijn haar aanhangers en wat willen ze?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden