Een onderaards fietsavontuur

Een fietstocht waarbij je absoluut een helm moet dragen en je fietsverlichting beslist moet werken: racen door de onderaardse gangen van een Limburgse mergelgroeve.

Nogal een contrast. De sterk stijgende Daalhemerweg aan de zuidkant van het Zuid-Limburgse Valkenburg voert eerst langs overladen terrassen, maar na circa een kilometer is daar plotsklaps de schoonheid van het heuvelland. Het landelijke karakter van het 1400 zielen tellende kerkdorpje Sibbe wordt onderstreept door een zacht wuivend korenveld. Verschillende wielrenners in strakke felgekleurde kledij zoeven er langs, schijnbaar blind voor het lieflijke landschap.

Valkenburg en omgeving staan te boek als een paradijs voor fanatieke fietsers. Ik ga deze zaterdagochtend ook op de pedalen, maar met een ander doel. Onder mij bevindt zich een liefst 75 kilometer lang gangenstelsel, in de loop der eeuwen uitgegraven voor de winning van kalkzandsteen, beter bekend als mergel. In de groeve van Sibbe wordt - als enige in Europa - nog altijd noeste arbeid verricht, maar heden ten dage ook druk gerecreëerd. Je kunt onder begeleiding van een gids op een speciaal rijwiel door het labyrint laveren. Grotbiken heet dat met een stoer woord.

Normaliter heb ik het niet zo op dergelijk amusement. Maar dit wil ik toch een keer meemaken. Door nieuwe dingen te beleven, lijkt de tijd minder snel voorbij te vlieden; het brein registreert immers niet de hoeveelheid klokuren maar wel speciale herinneringen.

Vlak voor de rotonde van Sibbe staat het mergelstenen huisje van ASP Adventure, organisator van sportieve activiteiten in het Heuvelland. Ik ben bepaald niet de enige die zich ondergronds wil begeven. Met een meute voornamelijk jolige jongeren wacht ik tot we mogen afdalen in het donker. De ettelijke namen die in het zachte gelige gesteente van het huisje zijn gekerfd, getuigen ervan dat velen ons zijn voorgegaan.

Maar voordat we hun ervaring delen, is het de bedoeling dat onze groep zich in het nabijgelegen Sibberhuuske vervoegt. In de gepimpte voormalige paardenstal van de monumentale boerderijhoeve wacht ons de in Limburg gelukkig niet te vermijden vlaai. En passant vertelt bejaarde gastheer Ben dat er tot 1978 nog een boerenknecht in de stal sliep - daarover moet dit hedendaagse luxepaard even met de ogen knipperen.

Vervolgens is het zo ver: onze groep van elf personen daalt de 163 treden tellende ijzeren trap af naar het mergeldomein 40 meter onder de grond. Daar blijkt het bij aankomst dankzij een gedempte verlichting verrassend sfeervol. Dat zal uiteraard niet het geval zijn tijdens het ongeveer tien kilometer tellende parcours dat we gaan afleggen. Daarom is het zaak dat we de verlichting van onze fietsen checken. En ook de helm die op gaat, blijkt bittere noodzaak. De 3000 gangen zijn vaak verraderlijk laag. In dit kilometerslange doolhof willen we natuurlijk niet verdwalen. Daarom moet elk van ons tijdens de tocht - wanneer we in een lint achter gids Etienne aan spurten - regelmatig de naam van de achterste fietser roepen, die bij aanwezigheid antwoordt met 'compleet'. "Ben je de groep kwijt, ga dan niet naar een uitgang zoeken", drukt de leidsman ons op het hart. "Die vind je nooit."

Na dit in onze oren te hebben geknoopt, verdwijnen we achter Etienne aan in het zwarte gat. Ik bevind me halverwege het peloton, maar word vanwege mijn lage tempo al snel naar voren 'gepromoveerd'. Het is effe wennen daar 40 meter in de diepte. Toch krijg ik redelijk snel de smaak te pakken. Het geeft wel een kick om fanatiek door het gangenstelsel met zijn vele wendingen te fietsen. Onderweg valt er vanzelfsprekend weinig te zien. Een bezoekje aan schuilkapel Sint Rosa - zo halverwege de tour - zorgt daarom voor een welkome afwisseling. Het ondergrondse godshuis stamt uit de tijd van de Franse Revolutie, toen ook in dit land anti-klerikale maatregelen aan de orde van de dag waren. Onder begeleiding van een gregoriaans muziekje bekijken we de muurschilderingen van het rijksmonument.

De tweede culturele stop heeft minder om het lijf. Een hoek met wat oude werktuigen is gebombardeerd tot 'museum'. Voor de nodige verdieping staan we even stil bij het product mergel. Twee zogeheten blokbreekbedrijven zijn nog altijd actief in de Sibbergroeve, waar het krijtgesteente door het hoge kalkgehalte en ontbreken van fossiele resten van uitzonderlijke kwaliteit schijnt te zijn. Zodoende komt er in de groeve elk jaar weer een paar honderd meter aan gang bij.

Na dit mergelmoment trappen we weer een stukje en verrichten vervolgens de grootste fysieke prestatie: de 163 treden tellende trap beklimmen die weer uitkomt in het kantoortje van ASP Adventure. De anderhalf uur fietsen onder het aardoppervlak zijn omgevlogen, maar ik ga ervan uit dat ons onderaardse avontuur - want weer eens heel wat anders - 'levensverlengend' werkt.

www.aspadventure.nl, een grotbiketocht van circa 2,5 uur kost euro40, incl. koffie en vlaai.

Langs de Geul gaan

Een aanrader is de wandelroute 'Langs heilige huizen' die start in Valkenburg en eindigt in Houthem St. Gerlach. De wandeling voert langs een zestal kerken en kapellen, waarvan de laatste op de route tegenwoordig dienstdoet als steakhouse annex loungebar. In het natuurgebied Ingendael krijgt de snel stromende rivier de Geul tegenwoordig vrij spel, wat goed is voor flora en fauna - binnenkort wordt de bever verwacht. De route komt langs het schitterende Château Sint Gerlach, en op de terugweg langs het illustere Openluchttheater Valkenburg. Naar verluidt het oudste en mooiste van Nederland. Deze zomer staat er veel interessants op het programma, zoals de muzikale bewerking van Shakespeares Othello door Toneelgroep Maastricht.

De route is te vinden op:

www.heiligehuizenvalkenburg.nl. Daar staan nog meer opties, dit is route 6.

Alles over mergel

Wie alles wil weten over mergel moet naar het Mergelrijk, sinds ruim een jaar gevestigd in een groeve aan het begin van de Daalhemerweg. Naast informatieve films zijn er tientallen kunstwerken te zien van het gesteente, dat in Zuid-Limburg het dichtst aan de oppervlakte ligt. Ook kun je in het Grottenatelier zelf aan de slag met een brok voor een toepasselijk souvenir. Voor kinderen is er een educatieve speurtocht. www.mergelrijk.nl

Toch naar Valkenburg?

Het bovengrondse Valkenburg kreeg vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw een ordinair imago door onder meer de oervervelende vrijgezellengroepen die langs de overvloedige horecagelegenheden trokken. De afgelopen paar jaar is de gemeente druk doende geweest haar reputatie op te vijzelen door Valkenburg als historische vestingstad te presenteren. Daarvoor werden de kademuren hersteld en de Geul- en Grendelpoort herbouwd. Deze vestingwerken - uiteraard alle van mergel - lonen de moeite van een wandeling door het historische centrum. En als je daar dan toch bent, pik dan de kasteelruïne even mee. De enige hoogteburcht van Nederland - ook van mergel - heeft iets sprookjesachtigs én een prachtig uitzicht over het Heuvelland. Daarbij is het dakterras met modern paviljoen een prettige plek om te vertoeven, in tegenstelling tot de etablissementen aan de hoofdstraten. www.vvvzuidlimburg.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden