Een oceaan zo warm als een jacuzzi

Klimaat | Als de aarde opwarmt, stijgt de temperatuur overal. Het idee dat daar in de tropen een rem op staat, klopt niet.

Zo'n 56 miljoen jaar geleden was de aarde een tropische broeikas. Het was gemiddeld een graad of vijftien warmer dan nu, ijs was nergens te bekennen en palmen groeiden tot dicht bij de polen. Die warmte-explosie had zich in korte tijd voltrokken en ging, net als nu, gepaard met een snelle stijging van de CO2-concentraties.

Maar was het overal zo warm? De reconstructie van die periode, de overgang naar het Eoceen, is voornamelijk gebaseerd op gegevens uit gematigder streken. Hielden de tropen gelijke tred? Ook nu warmen de polen sneller op dan de regio's rond de evenaar. Dat heeft met de dynamiek van het klimaat te maken, maar volgens sommige wetenschappers heeft het klimaatsysteem ook een soort ingebouwde demping, een thermostaat die de opwarming in de tropen tegenhoudt.

Aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht rekenen af met dit idee. In het vakblad Science Advances beschrijven ze hun reconstructie van de watertemperatuur van de zee die destijds het huidige Nigeria bedekte, tijdens die overgang naar het Eoceen. Aan de fossiele resten van eencelligen, of eigenlijk: aan de chemische samenstelling van hun kalkskeletjes konden ze zien dat het water in korte tijd 3 graden opwarmde. En de temperatuur steeg tot boven de 36 graden Celsius. "Dat is vergelijkbaar met de temperatuur van een jacuzzi", zegt hoofdonderzoeker Joost Frieling. "Als het water nog heter zou zijn, zouden we het waarschijnlijk te heet vinden en onze voet terugtrekken."

Die eencelligen konden zich niet aan die hitte onttrekken. De onderzoekers ontdekten dat een belangrijke groep algen, de zogeheten dinoflagellaten, massaal het loodje had gelegd in het warme water. Dat was verrassend, dinoflagellaten kunnen normaal gesproken tegen een stootje. Het betekende ook dat er een grote sterfte moet zijn geweest onder planten en vissen. Frieling: "En dat geldt ook voor het leven op land. Daar is de gemiddelde temperatuur waarschijnlijk boven de 40 graden uitgekomen."

Sommige wetenschappers dachten dat het niet zo ver was gekomen. Zij hadden aan de kalkskeletjes afgelezen dat het water minder warm was geworden. Hun reconstructie blijkt niet te kloppen. Frieling: "Zij baseerden zich op skeletjes op de diepe zeebodem. Die staan vaak nog een tijdje in wisselwerking met het koudere diepzeewater. Dat vertekent het beeld."

De vraag is wat deze studie zegt over de huidige opwarming. Zo heet is het nu nog lang niet. Een lastige vraag, zegt Frieling. "Het probleem is dat we nog niet precies weten hoeveel CO2 er destijds in de atmosfeer zat. Volgens de klimaatmodellen moet het wel tien keer zoveel zijn geweest als nu. Dat lijkt excessief veel. Maar als het toen minder was, betekent het wel dat de grens van 2 graden opwarming die we nu trekken, veel dichterbij is."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden