Een oase voor planten, insecten, vogels en mensen in Beuningen

Je ziet het er aan de buitenkant niet van af: achter een voormalig klooster in het Gelderse Beuningen ligt een tuin om in weg te dromen. Een tuin met een onmogelijke vorm, langgerekt, tussen buurtuinen in. Een oase in een woonwijk, van het vroege voorjaar tot in de herfst. Wij waren er eind mei.

door Henk van Halm

Samen met musici en kunstenaars wonen Willy Leufgen en Marianne van Lier in het klooster. Zij beheren deze natuurrijke tuin, die ongeveer negen jaar geleden op initiatief van Stichting Oase werd aangelegd.

De Stichting Klooster stelde het terrein gratis beschikbaar. Bij de aanleg kwam een zware graafmachine te pas. Het resultaat mag er zijn: een vijver, omzoomd door een bosstrook naast een vlinderheuvel met grote hoogteverschillen.

Vlak achter het klooster was ooit een uitgestrekte beeldentuin. Dat zie je aan de hoge vierkant geschoren taxus- en beukenhagen. Als contrast begint een weergaloze natuurtuin bij een slootje, dat uitloopt in een moeras en ten slotte in de vijver.

Groene kikkers kwaakten druk in het smalle deel van de waterpartij. Ze waren opmerkelijk mak, duidelijk gewend aan bezoek. Een vader lag met zijn kleine zoon plat op zijn buik op een brugje in het heldere water tussen waterpest, aarvederkruid en drijvend fonteinkruid te turen naar de salamanders.

Bloemenweelde
De vierhonderd vierkante meter grote waterpartij heeft open en vlakke oevers, in mei vol bloeiend moeraskartelblad, geelhart je, echte koekoeksbloem, brede en rietorchis en grote ratelaar. Kleine en ronde zonnedauw vormden er een roodgetint vloertje en opkomende spruiten van moeraswespeorchis tussen jonge planten van parnassia beloofden uitbundige bloei in juli. In het ondiepe oeverwater staken gewone en veelstengelige waterbies hun donkergroene breinaalden omhoog, met helemaal bovenin een propje onduidelijke bloem pjes.

Een bruine libel kruiste ongedurig boven het snavelzeggemoeras, waarin grote egelskop, galigaan en grote lisdodde opdrongen. Een roodwangschildpad, die op de oever lag te zonnen, dook het water in en repte zich naar een diepe plek onder de waterlelies. Leufgen: ,,Hij was er opeens. Losgelaten door iemand uit de buurt, denk ik.''

Kardinaalsmuts
Aan de vijver grenst een bosje van kardinaalsmuts, Gelderse roos, rode kornoelje, sleedoorn en vlier vol geheimzinnige, voor kinderen spannende kronkelpaadjes. Donkere ooievaarsbek, gele dovenetel, fluitenkruid, gewone berenklauw en zevenblad vormden de voornaamste ondergroei. Het fluitenkruid was net over de bloeitop heen en zevenblad en berenklauw bloeiden nog niet. In die groene baaierd een enkele vogelmelk met stralend witte sterbloemen. Een spotvogel, vinken, een boomkruiper en putters deden druk in het geboomte. Uit de struiken klonk het klepperende liedje van een braamsluiper.

Dicht begroeide open stroken langs de paden toonden een bonte verzameling zomerbloemen, meest soorten die je ook in andere heemtuinen tegenkomt. Dat laatste is niet het geval met de akkertjes, ingezaaid met verschillende oude cultuurgewassen: vlas, boekweit en graansoorten als spelt, emer, zwarte en pauwengerst. Natuurlijk met de bijbehorende akkeronkruiden, die bijna overal verdwenen zijn: klaproos, korenbloem, gele ganzebloem, kamille, duivekervel en guichelheil.

Dertig ton aan stenen, dakpannen, buizen en ander afgedankt bouwmateriaal vormt opeengestapeld een vlinderheuvel met ongeveer tachtig voor vlinders aantrekkelijke plantensoorten, waaronder belangrijke nectarleveranciers zoals wilde reseda, wilde marjolein, kogeldistel, zeepkruid en slangekruid.

Op stapelmuurtjes bloeiden muurleeuwenbekje, gele helmbloem en het zeldzame sten gel omvattend havikskruid overdadig. Varens horen op zo'n muurtje. Een grote tongvaren moet zich hebben uitgezaaid, want op een hoge stapelmuur groeiden jonge planten. Minstens even zeldzaam zijn de steenbreekvarens, met stengeltjes als dikke zwarte paardenharen, waaraan rijen gekartelde ovale blaadjes, onder aan de stapelmuur.

Leembouw
Een paviljoen in de vorm van een lemen huisje met een met vetplantjes begroeid dak deed denken aan sommige gebouwen van Le Corbusier, maar werd ontworpen door de Italiaanse architecte Monica Laurenti en de in leembouw gespecialiseerde architect Sjap Holst. De buitenkant van de dikke muren uit met stro vermengd leem is gestuct om ze te behoeden voor afspoeling door regen. Binnen zijn mozaïeken in vloer en wand verwerkt.

Muurbloemen hadden rijpe hauwen boven op het muurtje om het terras bij het paviljoen, waar een polletje zacht vetkruid zich in de holte van een dakpan had genesteld en muurleeuwenbekjes als guirlandes naar beneden hingen.

Leufgen legde uit hoe Stichting Oase is ontstaan. ,,Heemparken waren een gemeentelijke aangelegenheid en we zetten ons er ook voor in dat ze dat blijven! De specifieke kennis hadden de medewerkers, die bij de gemeente in dienst waren. Langzamerhand is het aanleggen van heemparken verschoven naar het particuliere initiatief en de kennis overgegaan naar burgers. Er bleek een groeiende behoefte aan nascholing en bijscholing. Daarom werkt de stichting aan de opbouw van een netwerk van mensen die zich bezighouden met natuurrijke tuinen en parken. Er is nu een levendige uitwisseling van informatie en advies voor het opzetten van natuurrijke tuinen en parken.''

Kennisuitwisseling
Hij laat me het kwartaaltijdschrift Oase zien, dat een belangrijke rol speelt bij die uitwisseling van kennis. ,,Het bereikt in Nederland en Vlaanderen vrijwel alle medewerkers van openbare heemtuinen en -parken, vakbibliotheken, wildeplantenkwekers, ontwerpers en uitvoerders van natuurrijke tuinen en parken, mensen die zich bezighouden met natuureducatie en steeds meer ook particulieren die hun tuin natuurvriendelijk hebben ingericht. De lezers zijn veelal actief betrokken en vullen zelf delen van het tijdschrift.''

De tuin van Stichting Oase (www.oasenet.nl) is dagelijks toegankelijk en ligt aan de Kloosterstraat 5a in Beuningen. Gemakkelijk te bereiken met bus 85 van NS-station Nijmegen tot aan de kerk in Beuningen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden