Een nieuwe tweedeling dreigt in Europa

Op zijn rondreis door het Balticum heeft minister Van Mierlo scherpe kritiek geleverd op Agenda 2000, het stuk waarin de Europese Commissie een beleid voor de uitbreiding met Oost-Europese landen tracht te formuleren. Dat is pikant, bijvoorbeeld omdat Van Mierlo's kritiek een directe aanval inhoudt op Europees commissaris Van den Broek, die in grote mate verantwoordelijk is voor de opstelling van Agenda 2000.

KOEN KOCH

Volgens deze Agenda worden vijf landen geschikt geacht om op termijn toe te treden tot de Europese Unie (EU), Polen, Hongarije, Tsjechië, Slovenië en Estland. Alle andere kandidaten moeten wachten, en gezien het tempo dat de EU heeft ontwikkeld, kan dat wel tot na het jaar 2015 duren. De afgewezen landen voelen zich gediscrimineerd en geïsoleerd.

Er gaat zich dan kennelijk toch een nieuwe tweedeling in Europa aftekenen waarbij op een enkele uitzondering na keurig de oude grens tussen westers en oosters christendom wordt gevolgd. Bovendien verslechteren de relaties tussen buurlanden, waarvan de een wel uitverkoren is en de andere niet. Van Mierlo heeft dat kunnen constateren in het Balticum waar Litouwen en Letland buiten de deur worden gehouden en Estland dus wel wordt toegelaten. Wellicht nog ernstiger is het dat Roemenië in de wachtkamer wordt gezet terwijl Hongarije wel het Europese huis mag betreden. Juist op het moment dat na de verkiezingsoverwinning van de Roemeense democraten de altijd zo gespannen betrekkingen met Hongarije sterk zijn verbeterd en er zelfs vertegenwoordigers van de Hongaarse minderheid in de Roemeense regering zijn opgenomen.

Na de afwijzing door de Navo is dit de tweede teleurstelling voor de Roemeense hervormingsgezinden. Koren op de molen van extremistische nationalisten en communisten die nu met nog meer kracht kunnen beweren dat het streven naar een sociale markteconomie, democratie en mensenrechten toch eigenlijk niets voor echte Roemenen is. De mogelijkheid om het gat te vullen dat de Navo liet vallen door Roemenië niet als lid toe te laten, heeft de Europese Commissie dus niet gegrepen.

Integendeel, zij drijft een wig in de zich ontwikkelende samenwerking tussen Hongarije en Roemenië en brengt democraten en hervormingsgezinden in Roemenië en de andere afgewezen landen in moeilijkheden. Dit is geen pleidooi voor snelle uitbreiding van de EU met alle landen die dat wensen. De politieke en economische ontwikkeling in deze landen laat dit niet toe. Het gaat er om een methodiek te kiezen die niet de voorspelbare nadelen heeft van het systeem van Agenda 2000, groepsgewijze toelating waarbij toelating van de tweede groep achter elke politiek aanvaardbare tijdshorizon verdwijnt.

Van Mierlo zou eind oktober aan zijn collega's kunnen voorstellen met alle kandidaten onderhandelingen over toetreding te openen, waarbij het vanzelfsprekend is dat het volledige lidmaatschap niet op het zelfde tijdstip gerealiseerd kan worden. In voortdurend overleg tussen Europa en het betrokken land kunnen dan politieke en economische vorderingen worden vastgesteld, blokkades gesignaleerd en door gezamenlijke inspanning uit de weg geruimd.

Dat vereist een Europese betrokkenheid die nu ontbreekt. Dat vereist ook de bereidheid om juist de meest achtergebleven landen financieel extra te ondersteunen. Dat betekent ook veel interne zending. Van Mierlo zal Bolkestein en Zalm ervan moeten overtuigen dat een echt Oost-Europa beleid niet samengaat met het bekrompen 'wij willen uit Brussel ons geld terug' standpunt, waarmee de VVD stemmen denkt te winnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden