Een nieuwe roeping voor de PvdA

Iedereen heeft wel eens een beroerde ervaring met de ambtenarij gehad. Overbodige regeltjes, traagheid, klantonvriendelijkheid, doofpot, kastje-naar-muur, onkunde, stroperigheid, luiheid, spilzucht, onbereikbaarheid. Regelmatig wordt de indruk gewekt van een nodeloos omslachtig, nodeloos kostbaar en vijandig systeem, waarbij de overheid in het werk van Franz Kafka afsteekt als een geolied en transparant bedrijf. Ponteneur, kleinzieligheid, en politieke haarkloverijen vormen het hart van menige kanselarij. Niets is zo besmettelijk als een funeste bedrijfscultuur. Voor je het weet ben je zelfs als frisse, talentvolle ambtenaar een intrigant op microschaal. De onvrede zit dus hopelijk niet alleen bij de klanten, maar ook bij individuele ambtenaren zelf.

Het kan anders. Het moet anders. Ik zie een schone, snelle, slanke, betrokken overheid voor me. Daar ligt een taak voor de Partij van de Arbeid, de remedie misschien wel tegen de ideeënloosheid in de partij. De sociaal-democratie bepleit vanouds een sterke, regulerende rol van de overheid, die de onrechtvaardigheden van het vrije marktdenken compenseert, maar ook kansen schept voor ondernemingen. Het succes ervan staat of valt bij een als een goed gerund bedrijf functionerende bureaucratie. Daar hebben we de tegenspraak meteen bij de kop. Een bureaucratie is een systeem met een erfelijke kwaal: 'obesitas'. Een bureaucratie meet zijn succes af aan zijn omvang. Steeds dikker, steeds trager, steeds onbeweeglijker en iedere poging tot afslanken heeft gewichtstoename tot gevolg.

Het ideaal van een betrokken overheid is voor de cynicus misschien een gepasseerd station. De PvdA bestaat niet uit cynici, maar uit gedesoriënteerde optimisten. Omdat de rol van de overheid cruciaal is voor het welzijn van vooral de zwakke broeders, heeft de PvdA altijd veel bestuurders en ambtenaren geleverd. Daar konden ze hun idealisme kwijt. Maar ook werden de van nature gemakzuchtigen en zekerheidzoekers aangetrokken tot de luwte en de veiligheid van de overheid en tot het lidmaatschap van de PvdA, omdat die vaak de dienst uitmaakte. Wat je als ambtenaar aan salaris mist in vergelijking tot je collega's in het bedrijfsleven, maak je goed met 'macht'. Het is een koppige en verslavende cocktail.

Inmiddels is het niet erg sexy meer ambtenaar of lid van de PvdA te zijn. Het imago van beide instituties heeft een deuk opgelopen. In de frustratie daarover ligt de motor voor vernieuwing. Vooruit, het is tijd voor een grassroots beweging in de bureaucratie. Alle ambtenaren van PvdA-huize beginnen een beweging op het gemeentehuis of het departement om de stroperige hiërarchie op te heffen.

Snelheid en klantvriendelijkheid gaan boven de parafering van nutteloze memo's door tien afdelingschefs en hoofden van de hoofdafdeling. De telefoon wordt beleefd en kwiek beantwoord en nimmer hoeft een collega geraadpleegd te worden die net een vrije dag heeft of ziek is. Behandeling van iets complexere zaken wordt binnen veertien dagen gegarandeerd en niet met een briefje dat het 'de aandacht heeft'. De burger wordt voortaan gezien als een medemens, niet als een struikelblok voor de eigen ambities of een hinderpaal op weg naar de koffiemachine of lunch. Hij wordt behandeld als een volwassene in het bezit van al zijn geestelijke vermogens.

Alle ambtenaren verplichten zich op eigen kosten een cursus spellen en creatief schrijven te volgen. Als de gemeente geld nodig heeft, zegt ze eerlijk dat ze het gemeentelijk woningbezit aan louche projectontwikkelaars verkoopt en doet ze niet net alsof ze de huurders voorrang gunt. De kostbare deelgemeenten met hun megalomane ambities en kleine talenten worden opgeheven. Elke ambtenaar maakt een lijstje van nutteloze handelingen en regels en schaft ze een voor een af. Functies worden overbodig. Ontslag? Nee: natuurlijk verloop houdt de uitvallers binnenboord. Ontwaakt, PvdA-ers! Occupy de bureaucratie!

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden