Een nieuwe kathedraal als een ufo

De eerste kathedraal van de 21ste eeuw werd zondag geopend in de Parijse voorstad Créteil. Een enorme blikvanger. Maar, benadrukt het bisdom, geen katholiek antwoord op de oprukkende islam.

De Notre-Dame de Créteil biedt plaats aan zo'n 1.100 bezoekers. In de vorige kerk pasten er maximaal 400, ongeveer de omvang van de actieve katholieke gemeenschap van Créteil.

Toen Michel Santier, bisschop in Créteil sinds 2007, voor het eerst naar zijn nieuwe werkplek ging, reed hij eerst een paar rondjes in de torenflatwijk waar de Notre-Dame de Créteil moest staan. Het bleek uiteindelijk een kleine betonnen doos die volledig opging in zijn omgeving.

Dat was geheel volgens de dominante theologische opvatting van de jaren zeventig toen de kathedraal werd gebouwd. Het geloof moest dan wel verspreid worden, maar de kerk moest zo discreet mogelijk zijn: precies het tegendeel van wat zij in de regio Île-de-France, de wieg van de gotiek, eeuwenlang is geweest.

Het huidige gebouw spreekt een heel andere taal. Het lijkt alsof een ufo zich zijwaarts in de grond tussen de flats heeft geboord. Het zijn twee enorme houten schelpen die de gevouwen handen van Maria verbeelden. De klokketoren, ook van hout, is veertig meter hoog.

"Het idee was om de capaciteit van het gebouw te vergroten en het geheel zichtbaarder en aantrekkelijker te maken", zegt Alain Bretagnolles die de bouw namens het bureau Architecture Studio leidde. "De kerk wil opnieuw een baken zijn, een referentiepunt. De bouwgeschiedenis van de vorige kerk is heel interessant, er was een ontwerp voor een grote piramide. Dat wilde men absoluut niet, de kerk wilde niet voor arrogant versleten worden."

"De maatschappij is de afgelopen decennia erg veranderd", zo formuleerde Monseigneur Santier het zelf. "Wij moeten meer aanwezig zijn, om de boodschap van het evangelie hoorbaar te maken."

Die woorden zijn hier en daar uitgelegd als een teken dat Franse katholieken een offensief willen beginnen tegen de islam. Zes jaar geleden opende een paar straten verderop een enorme moskee.

"Er is absoluut geen sprake van dat wij uit zijn op een zielenstrijd", meent Marie-Pierre Etienney, woordvoerster van het bisdom. "Natuurlijk willen wij laten wie wij zijn en wat ons geloof heeft te bieden. Maar deze kerk wil op geen enkele manier uitdrukken dat wij groter en sterker zijn dan anderen. Het is een prachtig gebouw geworden, zelfbewust, niet triomfalistisch."

De Notre-Dame de Créteil biedt plaats aan zo'n 1.100 bezoekers, in de vorige kerk pasten er maximaal 400, ongeveer de omvang van de actieve katholieke gemeenschap van Créteil. Bisschop Michel Santier denkt toch de kerk vol te krijgen met feesten en manifestaties die gelovigen in de hele provincie (het departement Val-de-Marne) samen moeten brengen.

undefined

Interreligieuze dialoog

Het wantrouwen tegen de kerk is oud in Frankrijk, zegt Etienney terwijl ze wijst op de esthetische kwaliteiten van de Notre-Dame. Zo speelt het licht van buiten een wonderlijk, voortdurend veranderend spel met het gekleurde glas dat tussen de schelpen is aangebracht. "Voor veel mensen is de kerk synoniem met hard conservatisme. De kritiek op ons zal uit die hoek afkomstig zijn."

In december werd in Créteil een Joods stel thuis overvallen door landgenoten van Arabische origine, de vrouw werd verkracht. De zaak heeft sporen nagelaten, maar nergens wordt zo hard gewerkt aan de interreligieuze dialoog als in Créteil, benadrukt Etienney. "Wij hebben bijgedragen aan de bouw van de moskee, de moskee en de synagoge hebben een schenking gedaan aan ons."

Ook godsdienstsociologe Christine Pedotti denkt dat de Notre-Dame de Créteil, afgelopen zondag feestelijk in gebruik genomen in aanwezigheid van onder anderen de minister van binnenlandse zaken, niet het christelijke antwoord is op de islam. "De kerk in Créteil was eenvoudig te klein. En Michel Santier hoort niet bij de uiterst conservatieve, zogenoemd identitaire afdeling van de kerk. Die vleugel is erg tegen het homohuwelijk en ziet in de islam een bedreiging voor het land. Santier is meer een progressief die de nadruk legt op broederschap tussen alle mensen." De 'identitairen' zijn vaak jong en welgesteld, je vindt ze in bepaalde enclaves van Parijs en in en rond de koningsstad Versailles. "Maar het is een uiterst kleine groep", aldus Pedrotti, hoofdredacteur van het progressieve katholieke blad Témoignage Chrétien. "Hun aanwezigheid in de media doet soms anders vermoeden, maar er zit geen groei in de kerk. Integendeel." Frankrijk telt veertig miljoen katholieken, maar het aantal kerkbezoekers wordt geschat op twee miljoen, 2 à 3 procent van de bevolking.

In het Île-de-France, de Parijse regio, zijn verschillende nieuwbouwprojecten voor kerken. Maar volgens Pedotti moet je wel een heel grote optimist zijn om hier een reveil in te zien. "De financiële middelen om te bouwen zijn door de leegloop zeer beperkt. Er worden veel meer kerken afgebroken dan erbij komen. Daar zijn ook vrij recente kerken bij, zoals laatst een in de periferie van Reims."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden