Een nieuwe grondwet voor Egypte, niet automatisch een legitieme

Egyptenaren in de wachtrij voor het stembureau Beeld getty
Egyptenaren in de wachtrij voor het stembureauBeeld getty

Meestal bepaalt de grondwet wie er op welke manier aan de macht komt. In Egypte lijkt het andersom: als er een nieuwe machthebber is, dan krijgt het land er ook gelijk een nieuwe grondwet bij.

In 2012 werd, onder toenmalig president Morsi, een nieuwe Egyptische grondwet aangenomen die de grondwet uit het tijdperk van de verdreven dictator Moebarak moest vervangen. Maar nadat Morsi vorig jaar werd verdreven door het leger, werd er ook vrij snel een commissie aan het werk gezet om weer een nieuwe grondwet op te stellen.

De Egyptenaren stemmen vandaag en morgen over dat nieuwe ontwerp. Die lijkt op het eerste gezicht democratischer dan de grondwet van Moslimbroeder Morsi. Zo zijn vrouwen niet langer 'de zusters van mannen' maar gewoon 'gelijk'. De rechten voor religieuze minderheden zijn beter gegarandeerd, en de centrale positie van het islamitische recht wordt afgezwakt. Het parlement kan bovendien het vertrouwen in de president opzeggen.

Maar de belangrijkste vraag voor een grondwet is natuurlijk: 'Accepteert iedereen hem?'. In het dagelijkse debat kunnen politici en burgers het over van alles en nog wat oneens zijn, zolang ze het maar eens blijven over de vraag hoe ze die meningsverschillen vervolgens oplossen.

Wat dat betreft hebben veel waarnemers hun twijfels bij de waarde van de nieuwe grondwet. Zo bekritiseert de International Commission of Jurists de atmosfeer van 'angst en intimidatie' waarin het referendum plaatsvindt. Er zijn maar liefst 160.000 soldaten en 200.000 politieagenten op de been. En in de aanloop naar het referendum zijn mensen die campagne voerden tegen de nieuwe grondwet gevangen gezet, bericht Human Rights Watch.

De grondwet die onder de regering van de Moslimbroeders werd doorgevoerd, werd bekritiseerd omdat hij deel zou uitmaken van een campagne om het hele Egyptische leven te infiltreren. Geen neutrale set spelregels dus, maar een beslissende zet in een schaakspel om de macht.

Sommige commentatoren menen nu, dat de nieuwe grondwet de fouten van de oude herhaalt. Inderdaad lijken sommige onderdelen van de grondwet expliciet bedoeld om de Moslimbroeders voor eens en voor altijd uit de politiek te weren. Zo is het straks verboden om politieke partijen op te richten op basis van een geloof. De ICJ maakt zich verder zorgen dat een hoop van de mooie democratische beloften in de nieuwe grondwet opgeschort kunnen worden met een beroep op nader te bepalen "wet- en regelgeving".

Wordt de grondwet straks als een legitieme grondwet beschouwd? De meeste waarnemers verwachten dat een meerderheid van de Egyptenaren straks voor de nieuwe grondwet zal stemmen. Maar dat deden de ze in 2012 ook voor de grondwet van Morsi.

Een belangrijker maatstaf dan het percentage voorstemmers lijkt de opkomst. In 2012 stemde 64 procent van de kiezers voor, maar slechts 33% van de kiesgerechtigden kwam opdagen. Een beetje mager voor een referendum over het belangrijkste constituerende document van een staat. Nu proberen de Moslimbroeders op eenzelfde manier de nieuwe grondwet van zijn legitimiteit te beroven: ze roepen hun aanhangers niet op om 'nee' te stemmen, maar om helemaal niet op te komen dagen.

Zodat een volgende regering een excuus heeft om weer een nieuwe grondwet op te stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden