Een nieuw tijdperk en een nieuw geluid bij troonswisseling Japan

De aankondiging van de nieuwe naam is live te volgen. Beeld REUTERS

Over enkele weken treedt in Japan een nieuwe keizer aan. Zijn regeerperiode kreeg maandag al een naam: Reiwa.

Breekt binnenkort de tijd van ‘voorspoedige vrede’ aan, of die van ‘fraaie harmonie’? Het zijn slechts twee mogelijke vertalingen voor de Japanse term ‘Reiwa’, die maandag werd bekendgemaakt als naam voor het tijdperk dat ingaat op 1 mei. Dan treedt keizer Naruhito aan.

De nieuwe naam, verbonden aan de regeerperiode van de keizer, heeft vooral een symbolische betekenis, te vergelijken met de Gouden Eeuw in Nederland. Maar Japanners krijgen er ook in praktisch opzicht mee te ­maken, omdat de term wordt ­gebruikt bij de jaartelling. Japanners leven nu in ‘Heisei 31’, omdat in 1989 dat tijdperk begon. Vanaf 1 mei is het dus ‘Reiwa 1’, ook op munten, postzegels en officiële documenten zoals rijbewijzen.

Van edellieden tot hofdames

Veel Japanners keken vol verwachting uit naar de bekendmaking. Live op televisie konden zij zien hoe kabinetssecretaris Yoshihide Suga een bord omhooghield, met daarop fraai gekalligrafeerd de karakters ‘rei’ en ‘wa’. Het eerst betekent onder meer ‘voorspoedig’, ‘goed’ en ‘mooi’, het tweede ‘harmonie’ of ‘vrede’.

De karakters zijn gekozen uit de oudste bekende collectie van Japanse poëzie, die bekend staat als ‘Manyoshu’. Deze ‘verzameling van tienduizend bladeren’ is in het jaar 759 opgesteld. Het gedicht in kwestie ­beschrijft een pruimenboom die in bloesem staat. Bijzonder is dat de ­gedichten in deze bundeling door ­allerlei verschillende mensen zijn ­geschreven, van edellieden en hofdames tot soldaten en boeren. Premier Shinzo Abe zei gisteren: “Ik hoop dat de nieuwe naam geaccepteerd wordt in brede lagen van de bevolking.”

Streng geheim

Het is voor het eerst dat de naam van een nieuw tijdperk is afgeleid van een Japans geschrift, en niet afkomstig is uit het klassieke Chinees. In China begon al ruim voor onze jaartelling de gewoonte om tijdperken ­namen te geven, maar tegenwoordig is Japan het enige land dat dit nog officieel doet. Reiwa is de 248ste periode in de Japanse geschiedenis, sinds het Taika-tijdperk begon in 645.

De regering is niet over een nacht ijs gegaan bij het kiezen van de nieuwe naam. Vorige maand kregen kenners van de Japanse literatuur, de klassieke Chinese letteren en oosterse ­geschiedenis de vraag om met voorstellen te komen. Na overleg met ­onder meer Nobelprijswinnaars en parlementariërs hakte de regering de knoop door. Daarna tekende keizer Akihito het decreet waarin de naam is vastgelegd.

De keuze werd streng geheim ­gehouden. Vooraf was al gewaarschuwd dat als een naam zou uitlekken, de keuze in ieder geval niet daarop zou vallen. Nu wordt ook niet ­bekendgemaakt wie er als eerste met Reiwa op de proppen kwam. De keizer zelf en zijn zoon Naruhito waren in ieder geval niet betrokken bij de keuze.

Symbolische functie

Dat is ook niet vreemd, zegt Janny de Jong, hoogleraar Japanse geschiedenis in Groningen. “De keizer heeft geen inspraak, in het moderne Japan heeft hij een symbolische functie.” Over de inhoudelijke betekenis van Reiwa heeft zij zelf geen oordeel. “De regering zoekt altijd iets waar iedereen zich in kan vinden, een term met een positieve boodschap.”

Dat gaat niet altijd goed, zo betekent ‘Showa’ zoiets als ‘verlichte vrede’. In die periode, onder keizer Hirohito, stortte Japan zich in de Tweede Wereldoorlog, werden de steden Hiroshima en Nagasaki met atoombommen verwoest, waarna het land werd bezet door de Amerikanen.

Soms valt de betekenis wel op zijn plaats, zegt De Jong. Ze denkt aan de Meiji-periode, van 1868 tot 1912, die staat voor ‘verlichte heerschappij’. “Dat was een belangrijke periode in de ontwikkeling en modernisering van Japan.” ‘Heisei’, het nu aflopende tijdperk van Akihito, staat voor ‘vrede overal’ of ‘op weg naar de vrede’.

Ongebruikelijk voor Japan is de aankondiging van de nieuwe periode nog voor die is begonnen. Dat heeft te maken met de keuze van de 85-jarige Akihito om afstand te doen van de troon. Gewoonlijk blijft de keizer zitten tot zijn dood, pas daarna wordt de nieuwe naam gekozen. Een praktisch voordeel is nu dat alle overheidsinstellingen de tijd hebben om hun documenten en systemen aan te passen.

Lees ook: 

Keizerschap wordt weer iets aardser

De Japanse keizer Akihito wil stoppen. Waarschijnlijk trekt kroonprins Naruhito de warme en menselijke lijn van zijn vader door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden