Een nieuw politiek jaar, een nieuwe worsteling

Beeld Tom Janssen

Het parlementaire jaar begint deze week. Politieke reuring is te verwachten over de zoektocht naar de daders van de MH17-ramp, ook dreigen problemen bij het overhevelen van overheidstaken naar gemeenten. Maar de echte worstelingen liggen op het terrein van het milieu, de vluchtelingen en de economie. Kabinet en oppositie, maar ook PvdA en VVD zelf botsen over die thema's. Het belooft een jaar vol conflict, uitstel en compromissen.

Vluchtelingen
PvdA is voor Europese verdeling, VVD juist niet

Het scheelde niet veel of Mark Rutte was op donderdag 23 april naar Brussel afgereisd als premier van een gevallen kabinet. Europese regeringsleiders kwamen die dag in spoedzitting bijeen om de migratiecrisis in de Middellandse Zee te bespreken. Enkele dagen daarvoor verdronken 800 migranten toen hun boot bij de Libische kust zonk. Politiek Den Haag was ondertussen in de greep van een eigen migratiecrisis. PvdA en VVD lagen anderhalve week met elkaar overhoop over het wel of niet verlenen van 'bed, bad en brood' aan illegalen. Uiteindelijk werd er op 22 april, een dag voor de Europese top, een compromis bereikt dat beide partijen in hun voordeel konden uitleggen.

Het was niet de eerste keer dat asielzaken voor frictie zorgden. In het regeerakkoord kreeg de PvdA het kinderpardon, in ruil voor instemming met de liberale wens om illegaal verblijf strafbaar te stellen. Die maatregel ontstak een veenbrand onder de PvdA-achterban. In ruil voor lastenverlichting liet de VVD in april 2014 de strafbaarstelling varen.

PvdA en VVD denken fundamenteel anders over asiel. De sociaal-democraten benadrukken de kwetsbare positie van vluchtelingen en illegalen. De liberalen zijn bang dat Nederland te veel mensen moet opvangen en willen illegalen zo snel mogelijk de deur wijzen.

De verdeeldheid verlegt zich in het aankomende politieke jaar waarschijnlijk naar het Europese beleid. Tot nu toe konden beide partijen daarover met vrijblijvende voorstellen komen. PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom wil een verenigd Europees beleid waarbij Brussel alle binnenkomende asielzoekers evenredig over de lidstaten verdeelt. VVD'er Malik Azmani wil juist gezamenlijke grensbewaking. Europese patrouilles in de Middellandse Zee moeten alle migrantenbootjes terugsturen naar Afrika en het Midden-Oosten. Omdat beide plannen niet op de Brusselse agenda staan, kan het kabinet ze eenvoudig terzijde schuiven.

Maar in het najaar komt de Europese Commissie met een plan om asielzoekers die zich plots en in grote aantallen in één lidstaat melden over de EU te verdelen. Als de lidstaten niet met die maatregel instemmen, wil de Duitse kanselier Merkel asielzoekers over een kopgroep van vrijwillig deelnemende landen verdelen. In beide gevallen moet de coalitie een Nederlands standpunt formuleren. Samsom vindt de Europese verdeling van asielzoekers wenselijke solidariteit. Volgens Azmani is het 'regenwater over 28 emmers verdelen in plaats van het lekkende dak te repareren'.

VVD-Kamerlid Malik Azmani.Beeld anp

Milieu
Windmolens? Boren naar gas? Coalitie is het oneens

VVD'er Remco Dijkstra stelde twee jaar geleden in deze krant voor zebrapaden te verwijderen. Als auto's niet meer hoeven te stoppen voor iedere voetganger, zei het Tweede Kamerlid, 'rem je minder vaak af en dat betekent minder fijnstof in de lucht'.

Het behoeft geen verdere uitleg dat de PvdA een geheel andere kijk op de milieu- en klimaatproblematiek heeft. Het resultaat is dat de coalitiepartijen de afgelopen drie jaar elkaar herhaaldelijk in de haren vlogen. Of het nu gaat over het boren naar gas onder Groningen of de Waddenzee, over het bouwen en subsidiëren van windmolens of over plannen om schaliegas te winnen: de coalitiepartijen staan lijnrecht tegenover elkaar.

In 2013 vonden VVD, PvdA, kabinet en maatschappelijke organisaties elkaar in het energieakkoord: een veelomvattend plan om de komende jaren meer duurzame energie op te kunnen wekken. Er komen duizenden windmolens bij, oude kolencentrales gaan dicht en woningen worden geïsoleerd. Het akkoord heeft op dit onderwerp voor rust gezorgd in de coalitie, maar kan niet verbloemen dat de twee partijen het op veel punten oneens blijven.

Het klimaat belooft het komende politieke jaar voor spanning binnen de coalitie te zorgen. Om te beginnen omdat het energieakkoord piept en kraakt en eigenlijk aan vernieuwing toe is. Het opwekken van groene energie gaat te langzaam. Volgens de Algemene Rekenkamer moet er miljarden euro's meer worden geïnvesteerd in duurzame bronnen. De VVD, toch al geen liefhebber van subsidies, voelt er helemaal niets voor. De liberale minister Henk Kamp wil het energieakkoord niet eerder dan eind 2016 evalueren, tot onvrede van de PvdA.

En dan is er die opvallende, onverwachte uitspraak van de Haagse rechtbank, in juni dit jaar, dat Nederland zijn klimaatbeleid verwaarloost. De rechters stelden actiegroep Urgenda in het gelijk, waardoor Nederland zijn CO2-uitstoot aanzienlijk moet terugdringen. Het vonnis legt de meningsverschillen tussen VVD en PvdA haarfijn bloot. Want wat moet het kabinet nu doen? De PvdA suggereerde voorzichtig dat de maximumsnelheid op de weg omlaag kan naar 120 km/u, tot woede van de coalitiegenoot. VVD-minister Melanie Schultz twitterde: 'Voorstel PvdA-Kamerlid om 130 km per uur te heroverwegen is met 130 km per uur weer door de PvdA ingetrokken'. Dat belooft wat voor het nieuwe politieke jaar.

Beeld anp

Economie
Vooral de zzp'ers zijn blok aan het been van kabinet

Het gesprek over de begroting voor 2016 was eigenlijk best gemoedelijk verlopen, zei premier Mark Rutte vrijdag. "Zeker als je in aanmerking neemt dat het kabinet bestaat uit twee partijen die over bijna alles verschillende denken."

Hoe warm was het gesprek werkelijk? En over welke heikele financiële en sociale kwesties hebben de ministers een knoop doorgehakt en welke vraagstukken worden doorgeschoven naar de toekomst? Neem de toekomst van zzp'ers, zelfstandigen zonder personeel. Die kwestie ligt bij het kabinet als een steen in de maag.

Er is een werkgroep van ambtenaren aan het werk gezet om de mogelijkheden op een rij te zetten zodat de ministers een keuze kunnen maken. Het rapport ligt al sinds mei op de bureaus van onder anderen de ministers Henk Kamp (economische zaken, VVD) en Lodewijk Asscher (sociale zaken, PvdA). Een kabinetsstandpunt zou er drie maanden geleden al zijn, maar blijft nog steeds uit.

Het aantal zelfstandigen zonder personeel groeit sterk. Zij zijn vaak niet verzekerd tegen ziekte plus arbeidsongeschiktheid en bouwen regelmatig geen pensioen op. Zij betalen niet mee aan collectieve voorzieningen. De sociaal-democraten vindt dat een probleem. De liberalen niet.

Zzp'ers zijn vaak goedkoop door het ontbreken van kosten van sociale voorzieningen en zijn flexibel. Dat vinden werkgevers mooi, zeggen de liberalen. "Zzp is geen probleem, maar de oplossing", verkondigde VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra.

Twee andere kwesties zijn de verplichting voor werkgevers om zieke werknemers twee jaar loon door te betalen en aanpassing van het pensioensysteem. Iedere verandering ligt gevoelig.

Het zijn niet alleen sociale kwesties die tot verdeeldheid leiden. De economie groeit dit jaar met 2 procent en volgend jaar nog een beetje meer. Dus al te veel reden voor geharrewar lijkt er niet. Maar in goede tijden zorgt het verdelen van de meevallers tot onenigheid. Daar komt bij dat het kabinet wordt verweten alleen de belasting te verlagen.

In het voorjaar liep het idee om de belastingen anders in te richten vast door politieke tegenstellingen. De roep om innovatie en hervorming van de belastingen en de arbeidsmarkt zal aanhouden. Maar wie wil en durft meer te doen dan wat er de afgelopen jaren al is gebeurd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden