Een nieuw leven voor Verantwoordingsdag

VVD-Kamerlid Duisenberg wil echte controle op beleidsresultaten

Het kabinet leek zich uiteindelijk te hebben neergelegd bij het feit dat het nooit iets zou worden met Verantwoordingsdag. In ieder geval moest de vaste dag voor de verantwoording van het gevoerde beleid en de behaalde resultaten, de derde woensdag in mei, geschrapt worden, zo besloten de ministers in februari.

Toch is het vandaag weer Verantwoordingsdag. In de Kamer ijvert VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg voor verantwoording met veel meer inhoud.

Het moest van de initiatiefnemer, toenmalig PvdA-Kamerlid Jan van Zijl, de tegenhanger van Prinsjesdag worden. Verantwoordingsdag: de ministers dienden op die dag het jaarverslag van hun ministerie bij de Kamer in te leveren, inclusief een overzicht van de behaalde resultaten in het afgesloten jaar.

De Algemene Rekenkamer zou op die derde woensdag in mei bovendien de onderzoeken naar de rechtmatigheid en doelmatigheid van de uitgaven van de verschillende ministers aan de Kamer aanbieden. Alles bij elkaar zou er, althans dat was de bedoeling, een hele verzameling materiaal klaarliggen voor een grondig verantwoordingsdebat tussen de premier en de fractievoorzitters.

Het zag er in theorie mooi uit, maar het kwam sinds de start van Verantwoordingsdag in 2000 nooit echt van de grond. Voor alle rapporten en cijfers was nauwelijks belangstelling en ook het debat in de Kamer wilde maar niet tot leven komen. Het ene jaar werd er onmiddellijk na de publicatie van alle stukken gedebatteerd, het andere jaar werd er een weekje gestudeerd in de hoop dat dat een beter debat zou opleveren. Het ene jaar vonden fractievoorzitters het belangrijker op straat te gaan canvassen in verband met naderende verkiezingen, het andere jaar was er helemaal geen debat.

In februari liet het kabinet weten de derde woensdag in mei als verplichte verantwoordingsdag te willen laten vallen. Vicepremier Lodewijk Asscher ontkende weliswaar dat daarmee het vonnis over Verantwoordingsdag was uitgesproken, maar veel enthousiasme viel ook bij hem niet te ontwaren.

Spectaculair

Zo spectaculair als het ooit door de initiatiefnemer bedoeld was - Verantwoordingsdag als de tegenhanger van Prinsjesdag - zal het nooit worden, maar de Kamer is wel bezig de controle op uitgegeven geld en de verantwoording van behaalde resultaten te verbeteren. Dat gebeurt op initiatief van de Kamercommissie van financiën en haar voorzitter, het VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg.

De appel viel in zijn geval niet ver van de boom. Hij is een zoon van oud-minister van financiën en president van De Nederlandsche Bank en Europese Centrale Bank, Wim Duisenberg. Net als zijn vader econoom, maar meer aan de accountancy-kant. Hij wil echte controle: noeste arbeid in de Kamercommissie die zich speciaal met het beleidsterrein van een bewindspersoon bezighoudt. Ver weg van de plenaire zaal van de Kamer en van de schijnwerpers van de televisie.

In de commissie onderwijs - Duisenberg is één van de onderwijswoordvoerders bij de liberalen - is geëxperimenteerd met de 'methode-Duisenberg'. Kennelijk al met zoveel succes, dat na de enquête van de Amsterdamse gemeenteraad naar de financiële wanorde van de gemeente werd geconcludeerd dat ook de gemeenteraad de methode-Duisenberg moet gaan gebruiken.

De methode is eenvoudig, maar kennelijk in het onontgonnen terrein van controle door gekozen organen een enorme ontdekking.

Twee leden van de betreffende Kamercommissie, idealiter één vanuit de oppositiefracties en één vanuit de regeringsfracties, worden als rapporteurs aangewezen. Zij bereiden de behandeling van de verantwoordingsstukken als rapporteurs van de Kamercommissie voor en worden daarbij ondersteund door het Bureau Onderzoek Rijksuitgaven van de Kamer. Een eenvoudige checklist (zie kader) moet de rapporteurs helpen zich op de belangrijkste zaken te concentreren.

Toerbeurt

Bij toerbeurt pakken de Kamerleden die lid zijn van de commissie onderwijs de rol van rapporteur op en de ervaringen zijn volgens Duisenberg positief. Het werk gaat grotendeels buiten de aandacht van een groter publiek om, maar de Kamer krijgt meer greep op het beleid en de beleidsresultaten van een minister.

Juist bij onderwijs is dat een moeilijke zaak. Scholen hebben een grote vrijheid het geld naar eigen goeddunken te besteden. Voor de Algemene Rekenkamer was dat reden in juni vorig jaar in een rapport te concluderen dat het voor de Kamer lastig is zich op grond van de geleverde informatie een goed beeld te vormen van de mate waarin beoogde doelen worden gerealiseerd.

Goed voorbeeld doet goed volgen. Andere Kamercommissies kopiëren het voorbeeld van de onderwijscommissie. De commissies Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en Infrastructuur en Milieu hebben inmiddels ook rapporteurs aangesteld. Tot zijn vreugde kon Duisenberg vorige week bovendien melden dat de verantwoordingsstukken, ondanks de aarzelingen van het kabinet gewoon vandaag, de derde woensdag van mei, aangeboden worden. En, zo voegde Duisenberg er verwachtingsvol aan toe, ook Kamervoorzitter Khadija Arib erkent het belang van verantwoorden.

Vanochtend begint Verantwoordingsdag op haar initiatief met een bijeenkomst van de voltallige Kamer met de drie leden van de Algemene Rekenkamer omdat, aldus de uitnodiging van de voorzitter, 'het belangrijk is dat we met alle Kamerleden stilstaan bij Verantwoordingsdag'.

Doelen en kosten

De checklist die rapporteurs van de Kamercommissies gebruiken, bevat zes hoofdvragen. Uiteraard dienen ze na te gaan wat de gestelde doelen van een bewindspersoon waren, of en in welke mate die behaald zijn en of dat tegen redelijke kosten ging. Daarbij dient speciaal te worden gelet op die gebieden waar extra wordt geïnvesteerd of, andersom, juist op wordt bezuinigd. De rapporteurs wordt bovendien gevraagd als een soort verkenners op te treden. Zij dienen dus ook te bekijken of de beschikbare instrumenten wel goed genoeg zijn om beleid en resultaten te meten.

Uiteindelijk, zo hoopt Duisenberg, ontstaat hierdoor en met hulp van ministeries per beleidsterrein een soort monitor. Die levert Kamercommissies snel en efficiënt een overzicht aan op grond waarvan conclusies kunnen worden getrokken over de effectiviteit van bewindslieden en hun ministerie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden