Een natuurpark op de plek van het mengvoederbedrijf

PlattelandsParlement buigt zich over lege stallen en verloederde bedrijfsterreinen

Een gehavend smoeltje doet een dorp geen goed. Lege winkels, loodsen die op instorten staan, bedrijfsterreinen die verloederen, ze zijn in de stad al geen gezicht, maar een dorp kunnen ze volledig ontsieren. Door krimp en crisis zit snel herstel er vaak niet in. Het PlattelandsParlement, vandaag bijeen in Zutphen, zoekt radicale oplossingen.

'Wie ruimt de zooi op?' vragen inwoners van de Achterhoekse buurtschap Zwolle (gemeente Oost-Gelre) op een spandoek bij het halfgesloopte Wellinkterrein. Achter een hek ligt puin op de vloerresten van het voormalige landbouwmechanisatiebedrijf. Hier is al twee jaar niks meer gebeurd, de grond is onberoerd. De gemeente wil niet opdraaien voor de saneringskosten van minstens 250.000 euro. Er liggen bouwplannen voor eerst zestien, daarna dertien woningen, maar de eerste projectontwikkelaar ging failliet, de tweede raakte eveneens in de problemen.

"Zo zijn er veel dorpen waar de bouwontwikkelingen al jaren stilstaan", zegt Peter van Heek, algemeen coördinator bij de vereniging van Dorpshuizen en Kleine Kernen (DKK) Gelderland. "Wij willen dat een projectontwikkelaar alleen nog kan kopen als hij direct gaat slopen. Betrek vervolgens de buurt erbij voor tijdelijk gebruik en beheer, dan wordt het hún plek totdat de plannen en financiering voor herontwikkeling rond zijn. Dat voorkomt verloedering."

In Gaanderen is te zien hoe dat kan uitpakken: dankzij een burgerinitiatief krijgt dit dorp bij Doetinchem een natuurpark op de plaats waar ooit een mengvoederbedrijf stond. Een woningcorporatie had het terrein vijftien jaar geleden aangekocht, maar droeg het deze zomer voor 1 euro over aan de gemeente; als gevolg van de bevolkingskrimp zijn minder nieuwbouwwoningen nodig.

Zo'n project vergt van de bewoners wel een lange adem, zal Hans Breukelaar de deelnemers aan het PlattelandsParlement vandaag voorhouden. Breukelaar is secretaris van de Stichting Burgerinitiatief Natuurpark Gesco Gaanderen. "Je loopt steeds tegen ambtelijke obstakels aan, dan zakt de moed je soms in de schoenen", zegt hij. "Er zullen meer van dit soort initiatieven komen. Maar dan is wel een vereenvoudiging van de regels nodig."

Het park van ruim 6000 vierkante meter is zo goed als klaar. Een deel van de afgelopen jaren spontaan opgeschoten begroeiing is blijven staan, daarnaast is nieuw groen geplant en ingezaaid. In januari volgt sloop van de laatste bedrijfswoning. "We hebben fondsen geworven voor het ontwerp, de uitvoering en het onderhoud voor de eerste vijf jaar. Dat eiste de gemeente", zegt Breukelaar. "Gelukkig zijn er instanties die daar potjes voor hebben, want je hebt niks aan donaties van 100 euro, hoe goed bedoeld ook."

Gaanderen geldt als goed voorbeeld, maar het was er ook relatief makkelijk omdat het puin al was geruimd en de woningcorporatie als eigenaar haar verlies nam. Peter van Heek hoopt dat vanuit andere dorpen nog andere oplossingen worden aangedragen om 'rotte kiezen' aan te pakken. "Onze ervaring is dat een hek om zo'n plek wordt gezet, maar dat is geen gezicht. Wat kunnen we zelf doen, wat moet de rijksoverheid doen, dat zijn vandaag de kernvragen."

PlattelandsParlement

Het idee is Zweeds, waar het eerste PlattelandsParlement in 1989 bijeenkwam op initiatief van de overheid. Nederland volgde tien jaar geleden met het samenbrengen van plattelandsbewoners en (landelijke) politici om van elkaar te leren, problemen te bespreken en oplossingen te zoeken voor een leefbaar, vitaal en duurzaam platteland.

Het parlement wordt elke twee jaar georganiseerd door de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen; vandaag is de zesde keer. Thema's zijn naast vastgoed: behoud van kleine scholen, hoe start je een zorginitiatief?, de rol van dorpshuizen en andere accomodaties, snel internet in het buitengebied, en vervoer door vrijwilligers. Bijzonder hoogleraar bevolkingsdaling en leefbaarheid Bettina Bock geeft een college over de kansen van burgerparticipatie. Schrijver Tommy Wieringa opent de dag en geeft een lezing over zijn belevingen als plattelander.

Lege stallen moeten weg. Herbestemming is onhaalbaar voor het overgrote deel van de 32 miljoen vierkante meter aan stallen en boerenschuren die tussen nu en 2030 leeg komen te staan, stelt Christel Steentjes van het Gelders Genootschap, dat adviseert over ruimtelijke kwaliteit. Het grootste probleem vormt agrarisch vastgoed uit de jaren zeventig, vaak met asbest, van loonbedrijven en melkveehouderijen in het verre buitengebied. Geen koper te vinden en sloop is kostbaar. Steentjes ziet daarbij persoonlijke drama's, omdat oudere boeren vaak niets hebben afgeschreven. "Het bedrijf was hun pensioen en dat is opeens vervlogen."

Boeren zouden voordat ze stoppen al met sloop moeten beginnen, legt Peter van Heek van DKK Gelderland uit. Maar dat is financieel onaantrekkelijk. "De Belastingdienst gaat bij de waardebepaling uit van een boerderij die nog in bedrijf is. Die waarde gaat omhoog als er al gebouwen zijn gesloopt. En over die stille reserve moet de boer die stopt belasting betalen. Dus sloopt die boer niet en wordt het een zootje."

Beter zou zijn dat de boer niet stopt, maar doorgaat als 'zondernemer', producent van zonne-energie, zegt Van Heek. In het project Zon op Erf wil de Achterhoekse Groene Energiemaatschappij zonnepanelen plaatsen op 750 boerderijen die de komende jaren akkerbouw en veeteelt afstoten. "Zo blijft het boerenland rendabel en kun je het landschap opnieuw inrichten en verfraaien."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden