Een museum voor Multatuli, en zelfs Lebak is er blij mee

Indonesische historicus Bonnie Triyana neemt het initiatief

MEINDERT VAN DER KAAIJ

Had Eduard Douwes Dekker ooit kunnen denken dat in zíjn geboortehuis in Amsterdam de regent van Lebak zou komen om op plechtige wijze spullen in ontvangst te nemen die bestemd zijn voor een museum in Indonesië? De man die onder het pseudoniem Multatuli misschien wel de belangrijkste roman in de Nederlandse taal schreef, zou de gedachte hebben weggehoond. De regent van Lebak was destijds zijn grootste vijand.

Toch is dat wat er vandaag gaat gebeuren. De huidige regent lbu Iti Octavia Jayabaya krijgt vanavond in het Multatuli Huis in Amsterdam bijvoorbeeld een plavuis die enkele jaren geleden is gevonden in de ruïnes van het huis waar ooit assistent-resident Dekker woonde. De regent krijgt daarnaast een originele litho van de schrijver en de eerste druk van de Franse vertaling van de Max Havelaar uit 1876.

Bij die overhandiging is ook de initiatiefnemer van het Multatuli Museum in Indonesië aanwezig, historicus Bonnie Triyana. Hij is hoofdredacteur van Majalah Historia, het belangrijkste historische tijdschrift van Indonesië. Tien jaar geleden rees bij hem het idee om de in erbarmelijke staat verkerende bibliotheek van Rangkasbitung, de stad waar Multatuli woonde, te vervangen en daar het museum aan vast te koppelen.

Een museum voor Multatuli is volgens Triyana hard nodig. "Heel weinig mensen kennen hem en ook zijn 'Max Havelaar' wordt nauwelijks meer gelezen. Als historicus vind ik dat vreselijk, omdat Multatuli in de Indonesische geschiedenis een belangrijke plaats inneemt. Hij was de eerste die vertelde wat kolonialisme inhield."

Op dat punt leven volgens Tri- yana in zijn land nog veel misverstanden. "Veel mensen denken dat kolonialisme een systeem was dat louter rond blanke mannen draaide en dat de kleur van je huid allesbepalend was. Multatuli liet in zijn 'Max Havelaar' echter zien dat het anders lag. Hij was onze klokkenluider en wees op het feodale familiesysteem."

Het boek 'Max Havelaar' is een aanklacht tegen het zogeheten 'cultuurstelsel' van de Nederlanders, een stelsel dat de boeren uitperste en tot armoede en hongersnood leidde. Daarnaast stelde Multatuli de wijdverbreide corruptie aan de kaak van Indische aristocratische families die aan dit stelsel meewerkten en de inheemse bevolking hard aanpakten.

"Multatuli was de eerste man die over deze misstanden durfde te schrijven en die probeerde om het kolonialisme in de breedste vorm te stoppen", zegt Triyana. "Dat moeten we nooit vergeten. Multatuli heeft met zijn boek talloze Indonesische politici geïnspireerd. Het is niet voor niets dat Soekarno Multatuli noemde in zijn vrijheidsspeech."

Dat schrijver Eduard Douwes Dekker de corruptie van regent Radhen Adipatti Karta Nata Negara blootlegde is in Indonesië niet altijd in goede aarde gevallen. De verfilming van het boek door Fons Rademakers werd in 1976 nog om die reden verboden door het Soeharto-regime. Pas tien jaar later kwam de film, met Peter Faber als Max Havelaar, in de bioscoop.

Ruim 150 jaar na het uitkomen van de Havelaar lijkt de tijd ook rijp voor een museum over Multatuli, dat hopelijk eind dit jaar de deuren kan openen. Probleem is echter dat er nog weinig artefacten in Indonesië zijn die verband houden met Multatuli om een museum mee te vullen. Triyana is daarom met de huidige regent in Nederland op zoek naar spullen die met de schrijver te maken hebben en die daar geëxposeerd kunnen worden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden