Een mooiere droom dan het profvoetbal

Hele volksstammen van Afrikaanse jongetjes dromen van een carrière als voetbalprof, om zo de armoede in hun land te ontvluchten. Zico Tumba niet. De Congolees werd 'per ongeluk' prof, verdiende veel, maar voelde zich verdwaald in een wereld die niet de zijne was. En dus stopte hij, om zijn eigen dromen te verwezenlijken: ,,Ik houd meer van de liefde dan van geld of roem.''

LENS - In mei nam hij afscheid van het profvoetbal, én van Nederland. Drie jaar De Graafschap en drie jaar NEC, het waren twee slechte ervaringen. ,,Nooit twee zonder drie... Dat is een Frans gezegde. Je kunt het vertalen als: een ezel stoot zich geen drie keer aan dezelfde steen'', zegt Tumba in zijn Noord-Franse woonplaats Lens.

Sinds augustus zit de 27-jarige Congolees weer in de schoolbanken. ,,Er zijn ook 40-jarigen die hun rijbewijs nog willen halen. Als je ambitie hebt, als je koste wat kost een diploma wilt halen, dan speelt leeftijd geen rol.''

Hij volgt een opleiding tot jongerenwerker en maakt daarnaast zijn studie psychologie af. ,,Ik moet straks zoveel mogelijk bagage hebben om de kinderen ook daadwerkelijk te kunnen helpen. Ik wil precies weten wat er in me zit, ik wil sterk genoeg zijn probleemkinderen een flinke zet in de goede richting te kunnen geven.''

Op elfjarige leeftijd verruilde hij zijn moederland voor Frankrijk, waar hij met zijn vader in Clermont-Ferrand ging wonen. Daar trapte hij voor het eerst tegen een bal. Het ging goed. Het ging snel.

Hij werd opgeleid bij FC Metz, samen met onder anderen Pires (Arsenal) en Saha (Manchester United). ,,Na acht jaar was ik zomaar ineens prof. En even later kon ik veel geld gaan verdienen in Nederland... Het is me allemaal overkomen. Het is ook nooit mijn droom geweest.''

Het werd ook nooit zijn wereld. Tumba was een vreemde eend in de spits. Verdwaald op het speelveld. Verdwaasd in een wereld vol glamour, glitter, glijmiddel en Play-station. ,,De voetballerij telt heel veel hielenlikkers en huichelaars. Natuurlijk zijn er ook goeien. Maar ik ben in de afgelopen zes jaar helaas akelig veel slechte voorbeelden tegengekomen.''

,,Als profvoetballer heb ook ik concessies gedaan. Daar ben ik niet trots op. Toen ik dat besefte, heb ik me voor de spiegel staan uitschelden. Er zijn belangrijkere zaken dan een basisplaats, dan roem, een grote auto, een hip mobieltje en de nieuwste geluidsapparatuur. Ik praat liever over de dingen die er echt toe doen. Ik houd meer van de liefde dan van geld.''

Hij was veelal bankzitter bij NEC. Er was geen waardering, het was koud en kil. Tumba bleef lachen, hoe uitzichtloos de situatie ook was.

,,Ik had inmiddels allang besloten te gaan stoppen, maar ik wilde mijn contract uitdienen. Ik heb mijn trots... Ik wilde me niet laten wegpesten.''

,,Misschien was ik niet goed genoeg... Maar dat betekent toch niet dat mensen je als deurmat kunnen gebruiken. Dat ze hun schoenen aan je mogen afvegen. Misschien heb ik de verkeerde keuzes gemaakt. Nee pech wil ik het niet noemen. Ik denk dat dit de bedoeling van God is geweest. Dat ik via een omweg nu de goede kant op ga.''

,,Er waren aanbiedingen, ik had verder gekund, maar ik heb genoeg gezien. Genoeg pijn gevoeld. Ik had voor heel veel geld naar China gekund. Ik heb een dochtertje van zes jaar, ik ben een familieman. Mijn familie draag ik altijd bij me, in mijn hart. Maar ik moet ze ook af en toe kunnen aanraken. Op negen uur vliegen van alles en iedereen... Ik zou gek worden.''

,,Geld zegt me niets. Ik ben rijk met God. Er zijn niet veel mensen die begrijpen dat ik dat enorme salaris, die status, zomaar aan de kant heb gezet. Maar ik was er nooit trots op voetballer te zijn. Ik ben trots op Zico Tumba. Een mens. Een goed mens.''

Zijn vader was wel een echte prof. Kalala Tumba was met Zaïre WK-deelnemer in 1974. ,,Bij de 9-0 nederlaag tegen Joegoslavië zat-ie gelukkig op de bank'', zegt de zoon. ,,Mijn vader was een held. Ik kon nooit aan de verwachtingen voldoen. Wat dat betreft vergelijk ik me wel eens met Jordi Cruijff.''

,,Hier in Lens kennen ze me nauwelijks als voetballer. Hier ben ik een mens met rastakapsel en dat rare Bob Marley-petje op. Als ik met mensen in gesprek kom, zijn ze niet in de voetballer geinteresseerd maar in mij. Het is oprecht.''

,,Ik ken de andere kant van het bestaan. In elf jaar in Kinshasa heb ik ellende gezien. En gevoeld. Daarom is voor mij de stap natuurlijk minder groot dan voor collega's die niet beter weten. Die alleen maar welvaart kennen.''

,,Ik ga met mijn droom aan de slag. Ik wil jonge mensen helpen. Ik wil ze redden uit hun uitzichtloze bestaan, hun weer reden geven af en toe te lachen. Daarvoor ben ik terug naar de schoolbanken gegaan.''

Jongerenwerker in Lens, Noord-Frankrijk. Het moet de eerste stap zijn. Tumba heeft grotere plannen, mooiere dromen. Samen met bekende profvoetballers en landgenoten als Makelele (Chelsea), Lualua (Portsmouth) en Luyindula (Marseille). ,,Als we er allemaal klaar voor zijn, starten we een project in Congo. Dan gaan we aan de slag met jongeren daar.''

Hij heeft een Frans paspoort, maar Afrikaans bloed. Hij verlangt naar de puurheid, de schoonheid, de basis van het bestaan. ,,In Europa hebben de mensen alles, maar ze zijn nooit blij. In Afrika hebben ze bijna niets, maar ze staan veel vrolijker in het leven. Dat is toch eigenlijk vreemd.''

Tumba is sinds zijn verhuizing in 1988 nooit meer naar Congo teruggeweest. Hij speelde drie interlands, maar slechts op 'vreemde bodem'. Het was er onveilig, of hij was nog niet klaar voor een weerzien. ,,Congo is geen vakantiebestemming. Als ik er heen ga, is het om de handen uit de mouwen te steken. Om er te werken aan de opbouw. Dat kan niet anders. Mijn familie, mijn landgenoten verwachten veel van 'de zoon van'. Het zal niet snel goed genoeg zijn.''

Hij zal er tegen gewapend zijn, met zijn ontwapenende glimlach, zijn levenservaring en het geloof in God. ,,Sinds ik gestopt ben met profvoetbal gaat het elke dag beter met me. En dat komt goed uit, want ik heb nog genoeg dromen te verwezenlijken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden