Een monument voor vergeten kinderen: 153 kleine kistjes, in drie lagen op elkaar gestapeld.

Ze hoeft niet te weten wat er precies is gebeurd met de kinderen waar ze de expositie '153 kinderkistjes' aan wijdt. De verschillende verhalen die in Drenthe de ronde doen over de gevonden resten van 153 kinderlichaampjes in Vries, hebben Mariet Schedler echter altijd geboeid. “Ik hoorde een verhaal in de jaren zeventig van dichter Jan Kooistra. Ik was zo gegrepen door het gegeven dat er 153 kinderen tegelijkertijd begraven zouden zijn. Ze zijn verdwenen in de tijd en niemand weet precies waarom. Ik wilde een monument voor ze maken. Meteen zag ik kinderkistjes voor me.“ Schedler vroeg 51 kunstenaars om de kistjes voor de tentoonstelling te ontwerpen.

Na de opgravingen in 1947 in de kerk van Vries (vlakbij Roden) worden verschillende, omstreden verhalen verteld. De archeoloog die de vondst deed, professor Van Griffen, heeft wel aantekeningen gemaakt, maar een duidelijk verhaal ontbreekt. Vermoedelijk zijn de kinderen ruim duizend jaar geleden begraven.

Archeoloog Boersma beweert dat het mogelijk om resten gaat van een kinderkerkhofje op een groter kerkhof, rond een speciaal altaar van de kerk. Dat verklaart de drie lagen waarin de resten werden aangetroffen.

Een ander verhaal gaat over adellijke christenkinderen. Zij zouden gedood zijn om aan de gijzelingen van de vikingen te ontkomen.

Volgens de plaatselijke dominee Klumper waren de kinderen slachtoffers van een rooftocht door de noormannen. Ze zouden ook gestorven kunnen zijn aan een hongersnood. Eveneens is er twijfel over het getal 153.

“Gisteren hoorde ik iemand die beweerde dat de kinderen allemaal met een rode band om hun hoofd waren teruggevonden“, verzucht Schedler. “Het zijn allemaal verhalen die een wetenschappelijke onderbouwing missen. Het past ook in de Drentse traditie om verhalen te vertellen. Voor een kunstenaar is het juist dat wat de fantasie prikkelt.“

“Jarenlang liep ik rond met het idee om zelf 153 keramische kistjes te maken. Maar het is een gigantische karwei en je hebt meer dingen te doen. Het idee bleef maar“, vertelt Schedler. Vijf jaar geleden werd ze lid van kunstenaarsvereniging Verkuno en stelde ze voor haar eerbetoon aan de kinderen met meerdere kunstenaars te maken. Eenenvijftig kunstenaars maakten 153 verschillende kistjes. Elke kunstenaar stapelde zijn drie kistjes op elkaar, die de drie lagen van het graf moeten symboliseren. Samen vormen ze het monument. “Als eerbetoon geven we de vergeten kinderen nu kistjes. Vroeger werden ze namelijk in doeken begraven“, legt Schedler uit. “Het mooie is dat de expositie verder gaat dan de 153 kinderen. De kunstenaars hebben hun eigen ervaring, verdriet of familieherinnering in de kistjes verwerkt. Ieder kistje is anders, zo worden de kinderen als het ware individuen“, aldus de kunstenares.

De diversiteit moet de bezoeker nieuwsgierig en daardoor actief maken. Want de installatie is verschuifbaar en iedereen moet zelf het deksel openen om te zien wat er in de kist zit. Zo grijpt kunstenares Sonja Leutholff met haar werk terug naar het verleden. Ze verwerkte herinneringen aan haar broer in een kistje. Thea Hoek maakte 'een bijgave voor het vroegere kind met het speelgoed van nu' waarin ze kleurrijk, plastic speelgoed heeft verwerkt. Er zijn zachte kistjes en harde, kleurrijke en ingetogen werken. Allemaal niet langer dan 1,20 meter.

De meest spraakmakende kistjes van Sjef Meijman, waarin de kadavers van een duif, een haan en een eend liggen, vindt Schedler niet luguber. Zo ook niet het werk van Jan Willem Wartena. Onder de naam 'the Meat Factory' protesteert hij met een confronterende pop die op een dode baby lijkt, tegen het kunstmatig klonen. “De verhalen van de kunstenaars zijn heel mooi en ontroerend. Tegen die achtergrond moet je ook naar de kistjes kijken. De deelnemers moesten een 'in memoriam inhoud' aan de kistjes geven. Dan moet je er wel integer mee omgaan“, aldus Schedler.

Luguber of niet, de expositie in het Koetshuis in Roden is in de eerste dagen druk bezocht. Met steun van het Prins Bernhard Cultuurfonds, twee uitvaartmaatschappijen en de gemeente Noordenveld biedt Verkuno naast de expositie ook lesbrieven voor basisscholen en een catalogus. “We hadden de expositie graag in de kerk in Vries gezien, daar waar het hoort. Maar de kerkenraad was bang voor de confrontatie, ook al vonden ze het idee wel mooi“, zegt Schedler.

Niet alleen haar eigen fascinatie maakt de expositie populair, denkt Schedler. Het trieste onderwerp spreekt de mensen aan. “De dood is niet meer taboe. Bovendien moeten de bezoekers zelf hard werken, willen ze de 153 kisten allemaal bekijken. Het is spannend om te ontdekken wat er achter het deksel zit. Er zijn veel mensen die het indrukwekkend vinden, die geraakt en ontroerd zijn. Op de website 'lieve engeltjes', voor ouders die jonge kinderen hebben verloren, worden wij ook genoemd. Ik denk dat de expositie voor sommige mensen juist troostrijk kan zijn.“

Het monument zal na afloop van de expositie weer uit elkaar vallen. “De kistjes gaan terug naar de kunstenaars, dat vind ik heel jammer. Hopelijk vinden we een ruimte ergens in het midden van het land, waar ze bij elkaar kunnen blijven.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden