Een monument voor een anonieme dode

Terwijl André van Duin bij Max een quiz doet met honderdjarigen - 'Wie was dé politicus direct na de oorlog, Drees, Colijn of Kan?' Alle kandidaten stemmen Drees - zien we op het andere net de tragedie rond de twintigjarige Ricco Kempeneers. Het zijn van die berichtjes in het ochtendblad, waarover we nooit meer wat horen: jongen stapt op motor en blijft voor altijd weg.

Documentairemaker Ramón Gieling dook in de wereld áchter het krantenbericht, toen hij een onopvallend gedenksteentje zag langs de kant van de weg: 'Ricco 8 juni 1998'. Gieling selecteerde de meest indringende vorm waaruit een filmer kan kiezen: de close-up. Vader, moeder, zus, neef en boezemvriend, allen worden in 'Herinnering aan een trieste dageraad' (NCRV) vol in het gezicht gefilmd, waardoor je het verdriet bijna van de buis kan afkrabben.

Tussendoor zien we beelden van woeste stormen, razend over het Noord-Hollandse Wieringen. Symbool voor de orkaan die woedt in de ziel van de nabestaanden? Telkens komt een kerktoren in beeld, we horen een organist spelen. "Heeft God de dood van Ricco gewild?", vraagt Gieling, "of was het 't werk van de duivel?" Jammer dat de maker die vragen er niet uit heeft gemonteerd. Ze zijn een stijlbreuk met de gekozen vorm: een serie monologen. Bovendien komt er geen duidelijk antwoord op de vraag of het geloof misschien iets met deze tragedie te maken heeft.

Ricco was zanger in het kerkkoor, dat krijgen we wel te horen. Op tournee in Oost-Europa deelde hij bananen uit in een kindertehuis. Daarna werd Ricco huilend buiten aangetroffen. "Nu zie ik pas hoe ze hier moeten leven", had hij gezegd. Langzaam vormt zich een beeld van deze anonieme dode. Een gevoelig iemand. Met een soms wat moeizame verhouding met zijn vader. "Een van Ricco's donkere kanten was dat 'ie niet precies deed wat ik van hem verlangde", zegt pa.

Een vader-zoon-conflict? Hoe abject het in dit geval misschien ook klinkt: Gieling houdt de spanning er goed in. Pas halverwege de docu wordt duidelijk dat Ricco erg overstuur was door de recente dood van zijn vriend Jacco. Was Ricco's motorongeluk zelfmoord? Of was er iets naars gebeurd op zijn werk? "Hij kwam die dag met een kwaaie kop thuis", horen we zijn familie zeggen.

Na veertig minuten zegt de autobestuurder tegen wie Ricco met een vaart van 180 km opbotste: "Ik zag in die bocht de schrik in zijn ogen." Intens verdriet en schuldgevoel zijn van zijn gezicht af te lezen. Ricco's zus zegt dat de schrikreactie van haar broer bewijst dat het geen zelfmoord was. Gieling vraagt aan de bestuurder: "Ricco's blik is lange tijd op jouw netvlies gebrand geweest, niet?" De man antwoordt niet meer. Zijn gezicht ploft bijna van droefenis. Deze close-up is haast ondraaglijk, ook voor de kijker.

Door de hele documentaire heen zien we Ricco's moeder schilderen: een polderweg langs een kerk. Aan het eind trekt haar hele verzameling verwerkings-schilderijen voorbij: lot, licht, zoon, toeval, tijd, conflict, God... Vragen, vragen, vragen.

Gielings docu kent veel losse eindjes. Hoe kan het ook anders als de doden zwijgen? Zijn verdienste is dat menig kijker zich in de wanhoop van Ricco's dierbaren zal herkennen. En dat is troost.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden