Een monstertje, zijn moeder en de maden

Kate Summerscale kruipt via een moordzaak in de krochten van Victoriaans Engeland

Miljoenen Britse kinderen groeiden eind negentiende eeuw op in grauwe arbeiderswijken. Tussen hun vijfde en hun dertiende kregen ze, o gruwel, ook nog eens onderwijs. Volgens sommige media was dat een uiterst giftige cocktail. Lezen bracht hen op verkeerde ideeën, zeker omdat ze vaak voor penny dreadfuls kozen, goedkope sensatieverhalen.

Eén krant schreef dat het land zat opgescheept met een verschrikkelijk fenomeen, de 'Nieuwe Jongen'. "Hij is bazig en brutaal, rookt, drinkt en geeft zich over aan andere ondeugden zodra hij daar kans toe ziet."

Robert Coombes was volgens de bewuste krant zo'n Nieuwe Jongen. Hij groeide op in West Ham, Oost-Londen, volgens bezoekende schrijvers destijds aangeduid als 'stad der verdoemden'. Coombes was een leergierig en leesgraag ventje. Hij verzamelde driestuiverromannetjes, pulp als 'Cockney Bob's Big Bluff' en 'Jack Wright and the Fortune Hunters of the Red Sea'. En wellicht met het hoofd op hol gebracht door dat soort lectuur gaf Coombes zich over aan iets waarvoor het woord 'ondeugd' tekortschoot: het omhoog gevallen arbeidersjoch had zo weinig respect voor zijn moeder dat hij haar uiteindelijk vermoordde.

De ophef en snelle conclusies uit de zomer van 1895 waren begrijpelijk: een dertienjarige doodde, terwijl zijn vader voor werk op zee was, op gruwelijke wijze zijn moeder en zette daarna met zijn broertje tien dagen lang de bloemetjes buiten. De zaak kwam uiteindelijk uit door toenemende stank van het ontbindende lichaam in huis en door verontruste familie.

De Britse non-fictieauteur Kate Summerscale levert dankzij gedegen onderzoek een veel gelaagdere versie van de geschiedenis af in haar boek 'Het opzienbarende verhaal van Robert Coombes'. Summerscale bezit het talent om oude misdaden om te toveren in een meeslepende combinatie van een spannend verhaal en sociale geschiedenis.

In 'De vermoedens van mr. Whicher' schotelde ze de lezer naar aanleiding van een moord op een driejarig jongetje in een landhuis een Agatha Christie-achtige whodunit voor. Tegelijkertijd gaf dat boek een mooi inkijkje in de negentiende-eeuwse standenmaatschappij en het eerste recherchewerk. 'De geheime liefde van mrs. Robinson' bood behalve een echtscheidingsdrama inzicht in het toenmalige denken over man-vrouwverhoudingen, seksualiteit en de invloed van literatuur.

In haar nieuwe boek is een moordzaak aanleiding om diep in een snel veranderende samenleving vol verpaupering te duiken. De auteur is op haar best in de eerste 250 bladzijdes als ze de misdaad, de achtergronden en de rechtszaak beschrijft.

De lezer wordt voortdurend heen en weer geslingerd. Er zijn de gruwelijke details over de moord en de vondst van het lichaam. Volgens een politiearts werd alleen al op het bed van de moeder een bushel (Britse inhoudsmaat: zo'n 35 liter) aan maden aangetroffen. Daar tegenover staat de jonge dader, die nogal eens leek te lachen om alle gebeurtenissen. "Zelfs wanneer de meest noodlottige bewijzen tegen hem worden aangevoerd, houdt hij vast aan zijn onverschillige houding", noteerde Evening News. Op andere momenten zat de verdachte gekke bekken te trekken in de rechtszaal. Daarnaast was er de Robert Coombes die in tranen uitbarstte omdat hij zijn poezen en mandoline miste. Achter zijn masker van luchthartigheid schuilde bovendien een dieper verhaal.

Summerscale verrast ook met het relaas over Coombes' jaren in Broadmoor, een soort tbs-kliniek avant la lettre. Summerscale zet het personeel en de bewoners scherp neer en laat ondertussen zien dat het klimaat er toen al relatief mild was. Het opgewekte relaas van een patiënt zorgde zelfs even voor een mediastorm waarbij schande werd gesproken over de luxueuze leefomstandigheden. Een blad schreef dat veel bewoners bij hun volle verstand waren en dat begeleiders "zich doodlachten om de trucs waarmee de artsen en de jury's om de tuin waren geleid om toegang te krijgen".

Archiefmateriaal over Coombes' jaren als Australisch militair in de Eerste Wereldoorlog (Egypte, Gallipoli, Frans Vlaanderen) en zijn jaren Down Under was lastiger te vinden. Het slot van het boek heeft daardoor een schetsmatiger karakter. Tegelijk is dit einde, met nog een bijzondere verrassing, onmisbaar.

'Het opzienbarende verhaal van Robert Coombes' is net als Summerscales vorige titels ideale vakantieliteratuur. Het staat garant voor wat de Engelsen a good read noemen: spanning van kleine geschiedenis wordt listig verweven met allerlei wetenswaardigs uit de grote geschiedenis.

Kate Summerscale: Het opzienbarende verhaal van Robert Coombes. Een 13-jarige moordenaar in het Victoriaanse Engeland (The Wicked Boy) Vert. Ernst de Boer en Ankie Klootwijk. Nieuw Amsterdam; 398 blz. euro 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden