Een moeder met thee

Meer dan dertig jaar trouwe dienst, en dan: verdwenen. Tilly Hermans schokte vorig jaar de Amsterdamse grachtengordel en de rest van literair geëngageerd Nederland toen ze op 4 september 2001 bekendmaakte dat ze uitgeverij Meulenhoff na 33 jaar zou verlaten. En niet in haar eentje: ze nam bijna dertig auteurs mee naar haar eigen, nieuwe uitgeverij. Augustus ging 'ie heten, naar de maand waarin zij definitief besloot haar oude werkgever te verlaten.

Waarom ze tot die beslissing kwam, was direct onderwerp van allerhande speculaties die in de week tussen 4 en 11 september op de voorpagina's van de landelijke dagbladen breed werden uitgemeten. Hermans en haar getrouwen (onder wie Adriaan van Dis, Nelleke Noordervliet, Rudy Kousbroek en Carolijn Visser) zouden genoeg hebben gehad van de schaalvergroting bij Meulenhoff, het personeelstekort en de op winstmaximalisatie gerichte aanpak van de uitgeverij, onderdeel van de uitgeversgigant PCM. De tijd zou weer rijp zijn voor kleine, intieme uitgeverijtjes, waar het persoonlijk contact met de schrijver voorop stond.

Of een afkeer van het marktdenken bij Meulenhoff inderdaad dé reden was voor Hermans' vertrek, blijft ook een jaar na dato ongewis. Hermans houdt de kaken stevig op elkaar, vooral als het gaat om het verleden. Interviews geeft ze nauwelijks. Ze staat liever niet in het middelpunt van de belangstelling. Alle aandacht moet naar de schrijvers gaan, zo laat ze via haar publiciteitsmedewerker weten.

In incidentele gevallen waarin Hermans de pers wél te woord staat, uit ze zich slechts in vage bewoordingen over het conflict dat haar het oude nest deed verlaten. Het vertrek bij Meulenhoff 'voelde als een echtscheiding na een lang en goed huwelijk' tekende Het Parool uit haar mond op. En zoals het bij het opbreken van zo'n huwelijk betaamt, kwam de scheiding niet zomaar uit de lucht vallen. Al langer voelde ze zich niet meer thuis, zo liet ze weten. Maar verder: geen woord.

Deze zwijgzaamheid lijkt onderdeel uit te maken van een herenakkoord met Meulenhoff. Ook daar weigert men met modder te gooien, ondanks de totale leegloop van het auteursfonds. Zowel directeur Annette Portegies als algemeen PCM-boekendirecteur Mai Spijkers, roemt Hermans als vakvrouw. Heel chic, vooral als in ogenschouw wordt genomen dat Hermans vertrok op de tweede werkdag van de nieuwe directeur Portegies. En helemaal als je bedenkt dat Augustus geen klein intiem uitgeverijtje wordt, maar onderdak vond bij de opkomende uitgeversmoloch Veen Bosch & Keuning, directe concurrent van PCM.

Dat men zo netjes met elkaar omgaat, past echter wel, gezien de enorme staat van dienst van Hermans bij haar oude uitgeverij. Nadat ze in 1968 haar gymnasiumdiploma had behaald, klopte ze aan bij uitgever Johan Polak voor een baantje in de literaire wereld. Polak verwees haar door naar Meulenhoff, de uitgeverij die toen nog bestond uit vijf personen. Directeur/uitgever Theo Son-trop werd destijds bijgestaan door een secretaresse, een directiesecretaris, een redacteur én een 'hulp': Tilly Hermans.

Hermans werkte zich in de decennia daarna op: van bureauredacteur werd ze fondsredacteur, hoofdredacteur en uiteindelijk, in 1998, uitgever. De uitgeverij werd intussen groter en groter. Vooral na de fusie met krantenuitgever Perscombinatie tot mega-uitgeverij PCM, deed het marktdenken bij Meulenhoff zijn intrede.

Wínst diende er gemaakt te worden, het rendement moest omhoog. Er werd personeel afgestoten en de werkdruk nam toe voor de overgebleven redacteuren. Sommige werknemers zagen het niet meer zitten, of vonden een leukere baan. In 1998 vertrok directeur Maarten Asscher, in de eerste maand van 2001 gooide zijn opvolger Chantal d'Aulnis er het bijltje bij neer. Ook redacteur Wil Hansen hield het voor gezien.

Hermans kreeg steeds meer werk te verstouwen en dat wat ze dertig jaar lang met veel passie had gedaan, het persoonlijk begeleiden van 'haar' auteurs, kwam in het gedrang. In augustus 2001 besloot ze dan uiteindelijk zelf te vertrekken.

En met haar gingen de schrijvers. Meer dan dertig auteurs volgden Hermans naar Augustus, onder het uitroepen van hosanna over haar kwaliteiten. 'Tilly Hermans w s voor mij Meulenhoff', liet Hans Maarten van den Brink in het Algemeen Dagblad optekenen. Ook Roel Bentz van den Berg deed een duit in het zakje: 'Tilly is een fantastische redacteur en een geweldig persoon'. Helga Ruebsamen (uitgegeven bij Contact en nooit door Hermans begeleid) liet zich in Boekblad iets kritischer uit: 'Zij is de moeder met het theelichtje die zegt dat je de knapste bent. Dat is haar gouden gave'.

Bij Augustus kan ze weer doen wat ze het leukste vindt en het beste kan. Maar echt rustig zal het niet worden. Met een parttime assistent gaat ze meer dan dertig auteurs begeleiden, die jaarlijks twintig tot 25 boeken zullen produceren. In Boekblad zei ze: 'Ik wil graag intensief begeleiden, niet alleen redactioneel, maar ook op het gebied van promotie en verkoop. Ik zie mijn redacteurschap breed. Dat kost veel tijd. Daarom ga ik - voorlopig althans - alleen Nederlands werk uitgeven.'

Een klein fonds met veel persoonlijke aandacht voor de schrijvers. De romantiek terug in uitgeversland: dat lijkt de toekomstdroom van Hermans. En ze heeft nog een wens: in Het Parool merkte zij vorige week op dat er één ding is waar ze voor haar nieuwe uitgeverij naar uitkijkt. Ze wil graag een Nobelprijs voor de literatuur voor een van haar (Nederlandse) schrijvers. De Bezige Bij mag wel uitkijken: misschien is ook Harry Mulisch niet veilig voor de uitzonderlijke charme van Tilly Hermans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden