Een minuutje spring plank

Al tien jaar prijst Matthijs van Nieuwkerk met zijn kenmerkende bevlogenheid boeken, muziekalbums en andere culturele fenomenen aan. 'De wereld draait door' viert de cultuur en wetenschap. Vanavond opnieuw in een speciale uitzending. Het belang van 'DWDD' door de ogen van de gasten.

De popmuzikant

Ach, dat minuutje. Afgezien van een nukkig Queens of the Stone Age (15 mei 2013) of een afgekapt Alamo Race Track (16 oktober 2006) merkt labelmanager Adriaan Pels van Excelsior Recordings nooit dat artiesten klagen dat ze maar een kwart liedje mogen spelen. Het is al heel wat dat 'DWDD' elke werkdag op primetime een andere band naar de huiskamers brengt. "Mensen roepen dat bij Letterman wél een heel nummer gespeeld wordt, maar dat wordt midden in de nacht uitgezonden. Er kijken wél een miljoen mensen naar DWDD."

Daarmee is het een flink uithangbord voor de Nederlandse muziekindustrie. "We meten streams. Twee bands van ons zijn huisband geweest, Tangerine en De Kik. Wanneer die speelden werd er veel meer naar ze geluisterd. Hetzelfde geldt voor dat minuutje. Voor het Belgische Triggerfinger was DWDD de springplank voor hun Nederlandse succes."

DWDD is gaandeweg meer aan muziek gaan doen: DWDD Recordings, Matthijs' stokpaardjes als Charles Aznavour of Johnny Cash, Giel Beelen die nieuwe plaatjes komt draaien. "Terwijl het bekend is dat muziek op tv niet populair is. Ze kunnen ook wat herhalingen van Theo Maassen uitzenden, of filmpjes van mensen die van een trap vallen. Dat vinden kijkers veel leuker. Maar dat doen ze niet."

De museumdirecteur

Voor de museumwereld is 'DWDD' fantastisch, zegt Ralph Keuning, directeur van Museum de Fundatie in Zwolle. "Omdat kunst niet als iets elitairs wordt gebracht, is het ook boeiend voor mensen die nooit naar een kunstprogramma kijken. Wat goed werkt, is dat je ook dingen mag meenemen. Toen ik er met Jan Cremer zat, hebben we een paar schilderijen laten zien. Dan gaat het veel meer leven voor de kijkers. De dag na de dood van Joost Zwagerman heb ik ons schilderij van Turner op een ezel neergezet, omdat Joost de dag erop zou vertellen over onze Turner-expositie.

"Ik weet niet of daardoor meer mensen naar het museum gaan, maar het kan wel de interesse aanwakkeren als je niks met kunst hebt. Zelf heb ik niks met sport, maar in DWDD luister ik graag naar Michiel van Egmond die boeken schrijft over voetballers.

"Alles gaat er wel in een adembenemend tempo. Toch is dat geen belemmering om te kunnen zeggen wat ik belangrijk vind. Dat komt doordat het voorgesprek erg goed is, zonder dat het een voorgekauwde repetitie wordt. Aan tafel word je op zo'n toon geïntroduceerd dat je voelt dat je jezelf mag zijn, waardoor het altijd een echt gesprek wordt."

De operazangeres

Het beruchte muzikale minuutje. Deze rotsvaste waarde bij 'DWDD' geldt ook voor de klassieke muziek. Zelfs voor een diva als Cecilia Bartoli. Volgens oud-DWDD-redacteur Jochem Valkenburg, tegenwoordig programmeur bij het Holland Festival, maakten sommige artiesten er in het begin weleens een punt van.

"Maar nergens anders krijg je als klassiek musicus live zendtijd. Op primetime nog wel. En er kijken wel een miljoen mensen. Als je commercieel denkt en alleen naar de kijkcijfers kijkt, dan moet je het muziekminuutje afschaffen, en het klassieke muziekminuutje al helemaal. Maar bij DWDD doen ze dat niet, omdat ze erin geloven en er oprechte belangstelling voor is, ook van Matthijs.

"DWDD is een actualiteitenprogramma, dus lastig om er een tijdloos klassiek item in te krijgen. In de tijd dat ik er redacteur was, van 2009 tot 2011, bedacht ik de één-minuut-operaatjes, altijd geschreven rondom een actueel onderwerp. Het enthousiasme was er meteen bij iedereen. Kunst, ook de moeilijke, moet er zijn voor iedereen, is de achterliggende gedachte. Van dat minuutje zijn we één keer afgestapt, toen Reinbert de Leeuw het stuk 4'33'' van John Cage speelde. Vier minuten en drieëndertig seconden stilte. Dat zo'n waagstuk kon, toont de inhoudelijke bezieling waarmee dit programma gemaakt wordt."

De wetenschapper

Een wetenschapper is gewend om met de nuance te beginnen. Maar bij 'DWDD' kan dat niet. Je moet het groots en nieuwswaardig brengen, weet Diederik Jekel. De natuurkundige en wetenschapsjournalist schuift sinds 2010 regelmatig aan om ingewikkelde natuurkundige fenomenen uit te leggen. Ook werkte hij mee aan de wetenschappelijke spin-offs van het programma: 'De wereld leert door' en DWDD University.

Jekel praat graag en makkelijk. Lang niet alle wetenschappers kunnen dat. "Ik ben niet de beste natuurkundige van Nederland, maar ik kan het wel overbrengen", zegt Jekel. "Ik vergelijk optreden in DWDD altijd met een kroegtafel."

Is zijn uitleg dan niet wat kort door de bocht? "Natuurlijk probeer ik na het grootse begin de nuance aan te brengen. Maar het is wel half acht, mensen hebben net de kinderen op bed gelegd. Dan zitten ze niet te wachten op een college, maar willen ze vermaakt worden."

Bovendien heb je een breed publiek, zegt Jekel. "Als ik dan met het voorbeeld van de kopieermachine kan uitleggen hoe DNA-kopieën werken, kan ik mooi in de leefwereld van mensen treden die niet zoveel met wetenschap hebben."

Ook de wetenschap heeft daar wat aan, denkt hij: een onderzoek komt toch via DWDD op de publieke agenda te staan.

De schrijver

Anders dan men weleens denkt, leidt behandeling van een boek bij 'DWDD' niet automatisch tot een significante verkoopstijging", zegt uitgever Joost Nijsen van Podium. Maar het effect kán groot zijn. Nijsen zag de vertaalde roman van Manu Joseph na DWDD vanuit het niets tot over de 10.000 springen. "Dat is echt fantastisch om mee te maken, dat een goed boek nauwelijks publiek vindt, en dat je dan ziet hoe via tv zo'n boek en auteur ineens gaan bestaan."

Wel mist Nijsen variatie op boekengebied: "Doe eens een keer niet Connie Palmen of Herman Brusselmans, maar iets nieuws. Zijn brede belangstelling en enthousiasmering vormen de kracht van Matthijs van Nieuwkerk; zijn stokpaardjes zijn leuk, maar op zeker moment verlang je na Franse chansons en Parijs weleens naar Madrid en flamenco, bij wijze van spreken."

Collega Mizzi van der Pluijm van uitgeverij Atlas Contact prijst het boekenpanel van de show: "Een gouden greep om bevlogen mensen uit de boekhandel te laten praten over welke boeken ze graag lezen. De liefde van Matthijs van Nieuwkerk voor boeken spat vaak van het scherm. DWDD is een moderne vorm van bildung, en het is geweldig dat ze het doen."

Matthijs van Nieuwkerk, presentator van 'De Wereld Draait Door'. Zijn brede belangstelling en enthousiasme worden geprezen.

Tot zover! 10 jaar DWDD, vanavond op NPO 1 om 21:05 uur

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden