sportief elftal

Een minuut stilte voor een sportwedstrijd: wanneer doe je het wel en wanneer niet?

Voor het competitieduel Utrecht-Feyenoord werd zondag een minuut stilte in acht genomen in verband met de aanslag in Utrecht. Beeld BSR Agency

Voetbalbond KNVB besloot na de aanslag in Utrecht geen minuut stilte te houden voor Nederland-Wit-Rusland. Begrijpelijk?

Er was veel discussie over het besluit van voetbalbond KNVB, die ervoor koos om na de aanslag in Utrecht (waarbij vier doden vielen) geen minuut stilte te houden voor de EK-kwalificatiewedstrijd Nederland-Wit-Rusland. De KNVB wees op het eigen protocol voor herdenkingen rondom wedstrijden van Oranje. De richtlijn zegt dat er bij officiële interlands alleen herdacht wordt als de overheid een nationale dag van rouw heeft uitgeroepen of als het een icoon uit de voetbalwereld betreft. Dat was nu niet het geval. Critici maakten zich boos over die beslissing. Vooral omdat een van de slachtoffers een vrijwilliger bij de Utrechtse amateurvoetbalclub Desto was.

“Ik kon dat besluit wel begrijpen”, zegt sportfilosoof Ivo van Hilvoorde, die verbonden is aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en als lector aan Hogeschool Windesheim in Zwolle. “Dat er mensen bezwaar tegen hadden, kon ik ook begrijpen. Dat is een teken van deze tijd. En ook dat is wel logisch. Een aanslag roept veel gevoelens, emoties en medeleven op, en dan komt er zo’n schijnbaar kille, hardvochtige organisatie die besluit dat er geen minuut stilte wordt gehouden.” Oud-tafeltennisster Bettine Vrie­sekoop is het met Van Hilvoorde eens: “Ik vind het besluit wel verdedigbaar.”

Ivo van Hilvoorde

Van Hilvoorde: “Wat de voetbalbond min of meer heeft gedaan, is zich verschuilen achter de overheid. Je kunt je dan afvragen: wat is het criterium voor een dag van nationale rouw? En wat is de definitie van een icoon? Bij Johan Cruijff is daar geen discussie over, maar hoeveel interlands moet iemand gespeeld hebben voordat er een minuut stilte wordt gehouden? De tegenbeweging zegt dan: iconen zijn juist ook de gewone mensen, zoals een van de slachtoffers die vrijwilliger was bij een amateurvoetbalclub. Iedere club heeft wel een eigen icoon. Maar in sport gaat het er nu juist om dat het geen gewone mensen zijn. Dan wordt het heel ingewikkeld, als je het begrip icoon zo gaat verruimen.”

Vriesekoop: “Dat de KNVB de Kuip, met Nederland-Wit-Rusland op het veld, niet de setting vond om een minuut stilte te houden, vind ik verdedigbaar. Hebben we een minuut stilte gehouden op de sportvelden voor de slachtoffers van de aanslag op Koninginnedag 2009 in Apeldoorn? Voor de dode kinderen van het treinongeluk met de Stint in Oss? En voor de slachtoffers van dronken automobilisten?”

Van Hilvoorde: “Er is tegenwoordig een soort drang dat rouw collectief moet gebeuren. Sport is van een bijna religieuze aard geworden. Het verbindt, creëert zingeving en sport is er om een eenheid en een nationale identiteit te vormen. Dat gevoel moet gedeeld worden. Wat voorheen in de kerk gebeurde, gebeurt nu op straat met een fakkeloptocht. Alleen, elke keer lijkt daar een stap bij te komen. Nu is het sentiment: die minuut stilte móét, anders sta je aan de verkeerde kant. Het wordt meer als een polariserend middel gebruikt; een bureaucratisch bestuur wordt als kil en kwaadwillend orgaan neergezet dat niet opkomt voor de gewone man.”

Vriesekoop: “Er is ook een verschil tussen een teamsport en een individuele sport. Tafeltennissers rouwen bijvoorbeeld nooit voor een wedstrijd. Zelfs als er een groot kampioen overlijdt zie je dat niet gebeuren. Er is, vind ik, te weinig historisch besef in tafeltennis. Niemand kent ook meer namen. Ook grote gebeurtenissen zijn geen aanleiding om te rouwen. Ik denk dat dat te maken heeft met het feit dat het een individuele sport is.”

Van Hilvoorde: “Nederland krijgt steeds meer bekende atleten. Waarom rouwen we alleen bij voetballers? Geldt dat ook voor vrouwelijke voetballers? Je krijgt al heel snel dat de vorm van rouw genormaliseerd wordt. Belangrijke vraag is of de omgeving ermee wordt getroost. Rouw moet troost bieden.”

Bettine Vriesekoop

Vriesekoop: “Reageren met een minuut stil zijn en je bezinnen op de kracht en de kwetsbaarheid van jouw samenleving na een geweldsincident met nationale impact, vind ik niet sentimenteel. Het kan helpen de maatschappelijke onrust te de-escaleren. Hoewel ik het besluit van de KNVB verdedigbaar vind, had ik in dit geval even afgeweken van het protocol omdat er een gerespecteerd voetbaltrainer bij betrokken was.”

Van Hilvoorde: “Ik vind het wel goed dat de voetbalbond een protocol heeft. Richtlijnen zijn er juist om tijdens emotionele momenten, zoals na zo’n aanslag, rationeel te kunnen handelen. Dat lijkt me noodzakelijk.”

Vriesekoop: “Ik zou in vier gevallen voor een gepaste stilte willen pleiten; bij een aanslag met een grote nationale impact, een sportgerelateerd overlijden, als er iemand uit een elftal of de begeleiding direct betrokken is of als de wedstrijd was gehouden in Utrecht, de stad waar de slachtoffers vielen en het publiek het meest aangeslagen is.”

Van Hilvoorde: “In de Kuip lichtten mensen hun telefoon op tijdens Nederland-Wit-Rusland. Dat kwam op mij heel spontaan over. Het was een vrijwillige actie. Heel indrukwekkend. Dat vond ik persoonlijk passender dan dat de KNVB voorschrijft dat we een minuut stilte houden.”

Vriesekoop: “Stilte en woorden bewijzen hun waarde. Niet om de tranen die ze trekken, maar om het inzicht en de troost die ze bieden. Tenminste, aan wie ervoor openstaat om het te horen.”

In het Sportief Elftal buigen zich, naar het voorbeeld van de elftallen van onze redactie religie & filosofie, per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden