Een minuscuul, vrijwel onzichtbaar krabbelaartje

Redactie: Nicole Besselink, Wilfried van der Bles, Bart Zuidervaart

Evenals nu het VVD-Kamerlid Mark Verheijen raakte in de jaren tachtig de toenmalige staatssecretaris van economische zaken Piet van Zeil in opspraak. Van Zeil kwam in 1972 in de Tweede Kamer voor de Katholieke Volkspartij (KVP). Hij was onder meer de vervoers- en luchtvaartspecialist van de fractie. En hij was de allerlaatste KVP-voorzitter, tot deze partij opging in het CDA. Voor de bewezen diensten werd hij beloond met het staatssecretariaat economische zaken in twee kabinetten-Van Agt en in het eerste kabinet-Lubbers.

In de jaren tachtig moest de voormalige luchtvaartspecialist van de KVP-fractie na een aantal ontkenningen toegeven dat hij in ruil voor klussen voor de KLM en de Surinaamse luchtvaartmaatschappij SLM voor een bedrag van 50.000 gulden aan gratis vliegtickets had gekregen. Tevens kwam aan het licht dat hij als bestuurder van een woningbouwvereniging klusjes aan en in zijn huis gratis had laten verrichten: van schilderwerk tot het timmeren van een tuinbank en een wijnrek.

Pek en veren

Waren deze feiten destijds reden tot aftreden? Welnee, justitie stelde wel een onderzoek in, maar vond niets strafbaars. De toenmalige premier Lubbers noemde hem 'een kleine krabbelaar'. En vanuit zijn perspectief was hij dat misschien ook wel. Als premier werd Lubbers er in de pers van beschuldigd zijn positie te hebben misbruikt door in gesprekken met de regering van Koeweit aan te dringen op het betalen van een nog openstaande rekening van zijn familiebedrijf Hollandia Kloos. Dat is nooit bewezen, maar mocht het waar zijn dan gaat het over andere bedragen dan de 'schamele' 50.000 gulden van Van Zeil.

Hoe dan ook, de kleine krabbelaar werd in 1986 gewoon benoemd tot burgemeester van Heerlen. Dat bleef hij tot zijn pensioen in 1992. Niks geen pek en veren. Inmiddels zijn de mores veranderd. Dat laat het geval-Verheijen wel zien. Of de beschuldigingen aan zijn adres kloppen, moet nog maar blijken. Vooralsnog draait de verdenking tegen het VVD-Kamerlid om niet meer dan enkele duizenden euro's. Ook erg, maar als Van Zeil een kleine krabbelaar was, dan is Verheijen niet meer dan een minuscuul, vrijwel onzichtbaar krabbelaartje.

Katholieke moraal

Uit de Politieke Integriteits-index, jaarlijks gepubliceerd door enkele wetenschappers in samenwerking met het weekblad Vrij Nederland, blijkt dat echt harde corruptie in de zin van omkoping niet veel voorkomt. In tien jaar dertien keer. De meeste integriteitskwesties hebben te maken met onverenigbaarheid van functies: de wethouder die een eigen stichting subsidieert bijvoorbeeld. Op de tweede plaats komen misdragingen in eigen tijd: met een borrel op achter het stuur (het voormalige VVD-Kamerlid Matthijs Huizing) of vechtpartijen (bijvoorbeeld ex-PVV'er Hero Brinkman die in 2010 zijn buurman bedreigde met een bijl).

Gerekend vanaf 1980 voert het CDA met 65 affaires de lijst aan, maar de VVD is bezig met een inhaalslag, constateren de onderzoekers. De meeste gevallen doen zich voor in Brabant en Limburg. Of dat samenhangt met de katholieke moraal? Wel volgens Piet van Zeil. In 1979 in een interview in het weekblad De Tijd zei hij daarover: "Wij kennen in de katholieke moraaltheologie de poenale wet. Die houdt in dat je je geweten niet hoeft te belasten als je een verkeersovertreding begaat. Alleen, zegt de moraaltheologie, indien je wordt gesnapt moet je de boete zonder meer betalen."

De kleinste krabbelaars

1.Cees Berkhouwer (VVD): de Europarlementariër nam in 1983 een dure fles wijn mee van een receptie.

2.Loek Duyn (CDA): na twee eerdere akkefietjes gedwongen als Tweede Kamerlid op te stappen wegens illegaal parkeren van zijn auto op een invalidenparkeerplaats.

3.Henk Beernink (CHU, partij die later opging in het CDA): deze minister van binnenlandse zaken in het kabinet De Jong werd in 1969 betrapt op het smokkelen van sigaretten vanuit Baarle-Nassau. Betaalde toen keurig alsnog de belasting en de boete.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden