Opinie

Een minderheidskabinet kan juist heel verfrissend zijn

Informateur Edith SchippersBeeld ANP

Wees niet bij voorbaat negatief over een minderheidskabinet, stelt Jordi Wiersma, deskundige retorica en politiek bij stichting Landmerk. Zo'n kabinet heeft ook voordelen.

Eind vorige week ‘dreigde’ informateur Schippers met de komst van een minderheidscoalitie. Achter dit dreigement schuilt de opvatting dat een minderheidscoalitie een verzekering is voor instabiliteit, en dus wordt zij bij voorbaat onwenselijk verklaard. 

Dit is de gangbare opvatting. Als men al voorstander is van een minderheidskabinet is dat vaak met het argument ‘dat het momenteel niet anders kan’. Deze geringschattende houding is echter onterecht: een minderheidscoalitie kan juist een verfrissende democratische dynamiek brengen in ons politiek bestel.

Wisselende meerderheden

Een minderheidscoalitie zal leiden tot een politiek van wisselende meerderheden. Dat betekent dat de ene week de PVV succesvol kan zijn en de andere week D66. Politiek succes zal echter niet meer primair afhangen van het blote feit of een partij tot de coalitie behoort of niet, maar of zij in staat is geweest een meerderheid te verwerven.

Dit biedt kansen aan iedere partij die op 15 maart verkozen is. Een minderheidscoalitie geeft ruimte aan meer partijen om aan de tekentafel te zitten. Binnen deze dynamiek kan de steun van iedere partij belangrijk zijn, waardoor achterkamertjes doorgaans te klein zullen zijn om ieder partijgeluid mee te laten wegen. 

Politici zullen vaker genoodzaakt zijn politiek te bedrijven op de plek waar dit behoort te gebeuren: in de plenaire zaal van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Omdat niet langer een dichtgetimmerd regeerakkoord en fractiediscipline de pilaren zijn voor politiek beleid, ontstaan er kansen voor de individuele parlementariër om vaker te komen met een initiatiefwet. 

Dit zou een zegen zijn voor onze democratie: Kamerleden krijgen zo veel meer de rol van de politicus-met-ideeën in plaats van de politicus-die-meestemt. Het parlement wordt voortaan een huis van creativiteit.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

V.l.n.r. Jesse Klaver (GroenLinks), Lodewijk Asscher (PvdA), Sybrand Buma (CDA), Emile Roemer (SP) en Alexander Pechtold (D66).Beeld ANP

Retorisch vuurwerk vindt eerder plaats in kwesties waarin de meerderheid niet vooraf bepaald is. Nederland heeft zulke debatten gekend: denk aan de meeslepende debatten over abortus in de jaren zeventig of recentelijk het Kunduz-debat onder Rutte I. 

Hierin werden Kamerleden gedwongen om te spreken over hun diepste politieke principes. Alleen debatten met zulk elan zorgen ervoor dat meer mensen geïnteresseerd kunnen worden in de politiek. Het live-kanaal Politiek24 wordt niet aangezet wanneer toch al bekend is wat de afgesproken meerderheid gaat stemmen.

Even doortastend

Een belangrijk tegenargument is dat minderheidscoalities het regeren zouden vertragen. Regeren op basis van een regeerakkoord brengt een zeker comfort met zich mee: de regering kan vaak lekker achteroverleunen. 

Het is echter goed mogelijk dat binnen de dynamiek van wisselende meerderheden even doortastend geregeerd wordt, puur vanwege het feit dat er nu eenmaal geregeerd moet worden en politici weten dat hun ambt gepaard gaat met een verantwoordelijkheid hiervoor.

Veel weerstand komt ongetwijfeld ook voort uit het feit dat we in Nederland dit systeem niet gewend zijn - en het hoeft, zo moet gezegd worden, om die reden ook niet meteen goed te gaan. Het ligt intuïtief niet voor de hand om voor een systeem te gaan dat gepaard gaat met onzekerheid. 

Het is echter even onzeker om een meerderheidscoalitie te smeden die van het eerste moment onder politieke hoogspanning staat. En als de voorspelling van veel politicologen uitkomt dat Nederland voortaan te maken zal krijgen met een vergelijkbaar gefragmenteerd politiek landschap als nu, is het geen raar idee om andere mogelijkheden serieus te onderzoeken in plaats van ze vluchtig weg te zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden