Opinie

Een minderheidskabinet. Helemaal zo gek nog niet

En weer een lange dag onderhandelen voorbij. Beeld ANP

Op de handrem. Zo beziet Joop van Holsteyn van het Instituut voor Politieke Wetenschap de politieke verhoudingen met een coalitie die berust op een nipte meerderheid. Hij droomt van een minderheidskabinet.

De onderhandelingen die tot een nieuw kabinet moeten leiden, worden woensdag hervat. Het was vakantie en daar hebben ook politici recht op. Dat nieuwe kabinet kon best nog een paar weken op zich laten wachten. Na de verkiezingen van 2010 duurde de formatie bij onze zuiderburen 541 dagen, zonder dat het land ten onder ging.

Vakantie is een periode van rust en reflectie. Van kalme overdenking: wat ligt achter ons, waar gaan we naartoe, en wat vinden we daar dan van? Het zou mooi zijn als de betrokkenen bij de lopende onderhandelingen op die manier hun vakantie hebben gebruikt. Door zich bijvoorbeeld nog eens af te vragen waarom ook alweer alles op alles gezet moet worden om een meerderheidskabinet te vormen. En waarom een minderheidskabinet not done is.

Beklemmende greep

Stabiliteit en draagvlak, heet het dan. Een nieuw kabinet moet voldoende steun in de Tweede Kamer hebben. Dat kan een nobel streven zijn, maar hier wringt de rekenkundige werkelijkheid met de politieke. Het is waar: de vier partijen die met elkaar in gesprek zijn, hebben opgeteld 76 zetels. De helft plus één, een meerderheid. Een boekhouder kan hiermee tevreden zijn, een democratische politicus minder.

Garandeert die meerderheid stabiliteit en draagvlak? Misschien, maar dan van een krampachtige, angstige soort. Immers, bij een zo kleine meerderheid houden de 76 Kamerleden elkaar in een beklemmende greep. Er mag niet dát gebeuren of de nipte meerderheid is verdwenen. 

Dat zal tot een voortdurend voorzichtige houding leiden. Altijd op de handrem. Niemand kan gemist worden. Andersom: er zijn 76 Kamerleden die het lot van het meerderheidskabinet in handen hebben. Die wetenschap leidt niet tot een soepele onderlinge omgang, tot politieke speelruimte, tot leven en laten leven. De zo krappe meerderheid zal permanent in gevaar zijn. Voortdurend angst die meerderheid te verspelen - angst die een slechte raadgever is.

Voor de relatie tussen volksvertegenwoordiging en kabinet is die papieren meerderheid evenmin gezond. De coalitiepartijen zullen zich gebonden achten aan 'hun' kabinet, ook op punten waarover men het misschien ten diepste oneens is. Het geeft voor de buitenwereld een raar beeld. Meer dan eens zal de achterban horen dat men, helaas, een en ander moest slikken. Maar ja, met die krappe meerderheid, het kon niet anders. Het in stand houden van het kabinet wordt doel, geen middel met het oog op gewenst beleid.

Rekenmeester

Voor individuele Kamerleden van met name de coalitiepartijen is de situatie niet aangenamer. Zij hebben weliswaar het lot van het kabinet in handen, maar die macht is tevens een last die hun vrije functioneren hindert. Geen enkel Kamerlid komt graag te boek te staan als degene die Rutte III ten val bracht. Dan maar in de fractiepas lopen, wat het verwijt op zal leveren dat individuele Kamerleden weinig voorstellen en zich almaar voegen naar de wensen van anderen, naar het coalitiebelang.

Een kabinet dat kan rekenen op de steun van 76 of meer leden van de Tweede Kamer mag zich inderdaad een meerderheidskabinet noemen. Maar het is de logica van de rekenmeester, niet die van de politicus. 

Misschien kan er in deze laatste vakantiedagen nog eens over worden nagedacht. Ook over een minderheidskabinet van CDA, D66 en VVD. Met speelruimte voor fracties en de Tweede Kamer als geheel. Met van knellende banden verloste volksvertegenwoordigers. Met serieus en spannend debat tussen Kamer en regering, zoekend naar en werkend aan voldoende steun. Met een waarlijk democratisch spel in plaats van het simpel tellen van telkens dezelfde 76 neuzen. Hoe heerlijk toch, vakantiedromen...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden