Eén miljard werkenden erbij: wat gaan die doen?

De groei van de wereldbevolking en het wegvloeien van banen nopen tot een bezinning op werk en andere vormen van participatie, betoogt hoogleraar Harry Hummels.

In 2050 leven naar verwachting zo'n 9 miljard bewoners op deze planeet. Dat roept vragen op over, onder meer, voedselvoorziening, huisvesting, gezondheidszorg, vreedzame co-existentie en duurzame economische ontwikkeling. Maar het roept ook de vraag op wat die mensen gaan doen.

In een prikkelend betoog schrijft Esther Bijlo over de verdwijnende arbeid als gevolg van de introductie van nieuwe technologieën (de Verdieping, 22 februari). Het Nederlandse kabinet en parlement lijken zich hiervan niet bewust. De Tweede Kamer ging recentelijk akkoord met de Participatiewet van staatssecretaris Klijnsma, waarin betaalde arbeid nog maar eens op een voetstuk wordt geplaatst. Zelfs voor mensen met een behoorlijke afstand tot de arbeidsmarkt.

Overigens verdwijnt betaalde arbeid niet alleen onder invloed van technologische ontwikkeling. ook economisch hebben we geen antwoord op de concurrentie uit Oost-Europa, Azië, Afrika of Latijns-Amerika als het gaat om diverse vormen van productiearbeid of eenvoudige dienstverlening. De kipfilets komen uit Brazilië, transportondernemingen verplaatsen hun bedrijvigheid naar Oost-Europa en vragen aan een digitale helpdesk worden nu in Azië beantwoord. Volgens de Oeso zijn de arbeidskosten in Nederland ten opzichte van de meeste Oeso-landen na de crisis behoorlijk gestegen. Het is dan ook niet verrassend dat bepaalde (veelal lager) betaalde arbeid uit Nederland verdwijnt.

Volgens berekeningen van de International Labour Organization (ILO) telt de mondiale arbeidsmarkt zo'n 3,2 miljard werkenden op een totale populatie van 7 miljard wereldburgers. Als die verhouding tussen bevolking en werkenden de komende 35 jaar gelijk blijft, moet de opnamecapaciteit van de arbeidsmarkt ook toenemen met een kleine 30 procent. Dat zijn bijna 1 miljard banen. Tegen het licht van de bovenstaande ontwikkeling komt dan de vraag op: wat gaan al die mensen doen?

Participeren
Als het aan het kabinet ligt, staat participeren gelijk aan het accepteren van een betaalde baan. Om dit doel te bereiken, zijn afspraken gemaakt met werkgevers voor het scheppen van nieuwe, volwaardige banen. De overheid voert daarbij, als grootste werkgever van Nederland, zelf overigens een terughoudend beleid. In de uit mei 2013 daterende Hervormingsagenda Rijksdienst spreekt het kabinet over een personeelsreductie van 8 tot 12 procent.

Wie zijn gezonde verstand gebruikt en nuchter vooruitkijkt, begrijpt dat we anders moeten gaan denken over participatie van burgers in de samenleving. Wie buitenspel staat, ondervindt daar persoonlijk vervelende gevolgen van, maar ook de samenleving doet zichzelf te kort. En dat terwijl tal van sociale ondernemingen en andere initiatieven worden ontwikkeld waar mensen buiten het reguliere arbeidsproces om maatschappelijk waardevol bezig zijn.

Herwaardering
Ook het vrijwilligerswerk vraagt om herwaardering. Een fundamentele reflectie op (betaalde) arbeid en andere vormen van maatschappelijke participatie is dringend gewenst. Dat geldt voor de Nederlandse overheid, wetenschap, media en werkgevers- en werknemersorganisaties.

Een aanzet daartoe is al regelmatig gegeven. Zo laat onze voormalige denker des vaderlands, Hans Achterhuis, in 'Arbeid, een eigenaardig medicijn' zien dat het debat volop gaande is. Het wordt tijd dat dit debat in brede kring wordt gevoerd. Wie ziet dat de mondiale arbeidsbevolking tot 2050 groeit met ongeveer 1 miljard werkenden terwijl tegelijkertijd arbeidsplaatsen wegvloeien door structurele technologische en economische veranderingen, begrijpt de noodzaak hiervan. Zelfs als de afspraken tussen kabinet en werkgevers over banencreatie succes hebben, is de maatregel een druppel op de gloeiende plaat. Het bevorderen van zinvolle participatie en integratie in de samenleving naast of in plaats van een betaalde baan, dient daarom politiek en maatschappelijk prioriteit te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden