'Een Maserati viel buiten ons denken'

De openbare verhoren van de parlementaire enquête woningcorporaties zijn van start gegaan. Het parlement onderzoekt waarom het bij zoveel volkshuisvesters misging, en hoe het corporatiestelsel kan worden verbeterd. Gisteren was de eerste zittingsdag.

Wat bezielt een topman van een woningcorporatie om in een Maserati te gaan rijden? Voor de parlementaire enquêtecommissie zal oud-bestuursvoorzitter bij Rochdale, Hubert Möllenkamp, morgen ongetwijfeld zelf deze vraag moeten beantwoorden. Maar oud-directeur Arnold Moerkamp van het toenmalige ministerie van Vrom zei gisteren zich er geen voorstelling van te kunnen maken.

Natuurlijk was er bij de verzelfstandiging van de woningcorporaties nagedacht over risico's, vertelde Moerkamp, die nauw bij het proces was betrokken. In die tijd kon volgens hem echter niemand de omvang daarvan inschatten. "Het beeld was dat directeuren in een dikke Volvo gingen rijden. Een Maserati viel buiten ons denkkader."

Rekening had het ministerie ook gehouden met financiële uitglijders, daarom moest een corporatie failliet kunnen gaan. En ja, dat gebeurde prompt in Enschede met Eigen Haard, dat belegd had in derivaten. "We dachten 'dan hebben ze hun lesje geleerd'." Maar nee, daar was Vestia, voor hem een déjà vu. "Je hoopt op een moreel kompas. In een aantal gevallen - niet overal - heeft men de weelde niet kunnen dragen."

Er had veel beter toezicht moeten zijn, concludeert hij. En niet alleen hij, het klonk als uit één mond op de eerste dag van de openbare verhoren. Ook voormalig staatssecretaris Dick Tommel acht dit de belangrijkste oorzaak van de misstanden. "Het was en is doorslaggevend." Indertijd bij de verzelfstandiging had hij het goede gevoel dat corporaties met hart, verstand en groot verantwoordelijkheidsgevoel werkten. Dat deden de meeste ook. Toch was er toen al aanleiding om het toezicht aan te scherpen en het als minister/staatssecretaris in eigen hand te nemen.

Hij kwam zelf op de blaren te zitten, biechtte hij de enquêtecommissie op. Een corporatie, Verantwoord Wonen uit Capelle aan de IJssel, kwam in grote financiële problemen. "Ze stond op het punt om te vallen en dreigde de hele sector schade te berokkenen. Ze mocht niet failliet gaan, al wilde ze dat wel. Ik moest ingrijpen, dat niet doen was te duur. Een hele nacht hebben we op het ministerie op hen ingepraat tot ze murw waren." Zijn conclusie: het toezicht van gemeenten, de eerst verantwoordelijken, was een fictie.

De controles werden scherper, maar Tommels goede gevoel van weleer is verdwenen. "Je moet wel nuchter constateren dat er uitwassen zijn geweest." Hij heeft er ook een verklaring voor. Het intern toezicht heeft zich niet zo ontwikkeld als het zou moeten ontwikkelen en extern werd het steeds minder. "Toen ik aantrad op het ministerie beschikte de Inspectie over ruim 170 fte's. Nu tien, dat is het allerergste minimum. Juist als je instellingen, in het onderwijs, zorg en volkshuisvesting meer vrijheden geeft, zou je meer omvangrijke controle verwachten. Ze zijn stiekem en stilzwijgend wegbezuinigd."

Dus deed Tommel een appèl op de enquêtecommissie om aan te dringen op meer en kwalitatief betere toezichthouders, te beginnen in de ondergewaardeerde raden van commissarissen. "Een uur per maand krijg je ervoor. Ze denken: het is een eenvoudige klus. Maar het is een vak waarvoor je moet worden opgeleid."

enquête WONINGCORPORATIES

Vandaag op de agenda:

Het financiële debacle van de Rotterdamse woningcorporatie Woonbron door de aankoop en verbouwing van het cruiseschip SS Rotterdam.

Opgeroepen zijn: oud-topman Martien Kromwijk, oud-commissaris André Thomsen en voormalig extern toezichthouder Hans Zwarts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden