Een man van debat

Frank Schirrmacher. Ik schrok toen het bericht donderdag binnenkwam. Frank Schirrmacher is dood. Hartinfarct. Medeuitgever van de Frankfurter Allgemeine Zeitung, oud chef van de literatuursectie van het Feuilleton, de dagelijkse cultuurbijlage van de krant. Boekauteur ook.

Het nieuws stond gisteren niet alleen bij de FAZ op de voorpagina. Duitsland, zo was de strekking van die berichten, had een groot intellectueel verlies geleden. Dieser kluge Kopf wird uns furchtbar fehlen, schreef hoofdredacteur Kai Diekmann van Bild.

Bild! Schirrmacher had geen moeite met het boulevardblad, schreef Diekmann, het ontbrak hem ten ene male aan geborneerdheid of geestelijke arrogantie. Ze waren vrienden, Diekmann en hij.

Schirrmacher was pas 54. Maar in mijn leven ging hij al een tijdje mee. Hij kwam in 1984, na een studie in Duits, literatuur en filosofie, die hij in Heidelberg en Cambridge doorliep, als 25-jarige stagiair bij de gerenommeerde, conservatief-liberale krant en schreef er over literatuur. Hij maakte ondanks zijn jonge, bijna kinderlijke gezicht indruk op zijn collega's door het gemak en de stijl waarin hij converseerde en door te pas en te onpas binnen te lopen bij Joachim Fest, toenmalig uitgever van de krant en als historicus vermaard om zijn biografie over Hitler.

Ook met zijn directe chef, Marcel Reich-Ranicki, de literatuurpaus van Duitsland, die vorig jaar, 93 jaar oud, overleed, had hij een gemakkelijke en bijna vanzelfsprekende omgang, zo gemakkelijk dat hij hem als chef literatuur in 1989 opvolgde. Amper dertig jaar oud.

Die eerste helft van de jaren negentig werkte ik als correspondent in Berlijn en las hem graag om zijn heldere stijl, die soms aan Willem Jan Otten deed denken. In 1994 trad hij toe tot de kring van uitgevers, hier een soort hoofdredacteuren met eigen terreinen. Het terrein van de literatuur was voor Schirrmacher toen te beperkt geworden, hij zocht grotere thema's elders. Op maatschappelijk, wetenschappelijk en economisch vlak. Of over ons digitale tijdperk. Vergrijzing, de kapitalistische verharding van het egoïsme, de sensationele doorbraken in de genetica, of de gevaren van big data - hij onderkende die al ver vóór Snowden. Onder zijn leiding ontwikkelde het Feuilleton zich tot een podium voor grote debatten, die soms weken met grote intensiteit konden voortduren, in zekere zin zoals ook bij deze krant was gebeurd sinds de introductie in 1988 van het katern Letter & Geest door Jaffe Vink.

Legendarisch was in mijn ogen het besluit van Schirrmacher om in 2000 alle pagina's van het Feuilleton vrij te maken om ze te vullen de lettercode van het menselijk genoom, dat toen juist in zijn geheel was ontrafeld. De bijlage werd hier ingezet als een meesterlijk pamflet dat de vooruitgang vierde.

Schirrmacher zag vele gevaren in onze fascinerende tijd, gevaren verbonden met gigantische bedrijven als Google en met technologie die de mens zijn denken ontnam. Een gedreven krantenman, hij was dag en nacht voor collega's bereikbaar. Ein sehr großer Geist schreef een van hen aangedaan in de FAZ. En elders las ik: 'We protesteren tegen deze dood.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden