Een mager vogelkopje van 263 hectare

RONDOM MARKEN Een rondwandeling op Marken is tien kilometer lang, met de doodlopende dijk richting Volendam komt daar nog eens 3,5 kilometer bij. Een deel van het traject is opgenomen in het kort geleden gereed gekomen Zuiderzeepad, dat verder door Markerse woonwijken loopt. Het LAW-boekje bij de route geeft veel informatie over het eiland. In de map 'Wandelingen in Amsterdam en wijde omgeving' van uitgeverij Dwarsstap is de dijk wel helemaal opgenomen. Marken is bereikbaar vanuit Amsterdam CS met NZH-bus 111.

Maar dat 'laegh en vissersch eiland', zoals Vondel dichtte, ligt zo vast als een huis. Sinds 1957 is het met een dam verbonden met de rest van Noord-Holland, sinds enkele jaren is de dijk die het eiland omringt op Delta-hoogte gebracht. De tijd dat de Markers de grootste moeite hadden (letterlijk) hun hoofd boven water te houden, is lang geleden. De zee komt niet meer over het eiland heen na de aanleg van de Afsluitdijk. De Markers die hun huis niet op palen of op een hoogte hebben, hoeven niet meer voor hun hachje te vrezen.

Die angst op Marken is niet zo moeilijk voor te stellen. De dijk die er nu ogenschijnlijk stoer omheen ligt, was eeuwenlang geen cent waard. Twee tot drie keer per jaar stroomde het eiland onder. Stormvloeden zorgden met regelmaat voor veel schade en persoonlijk leed. Zo telde Marken zestien doden, toen de watersnood van 1916 was uitgeraasd. Uiteindelijk is er van het forse eiland in de zee (in 1345 nog 450 hectare groot) een soort mager vogelkopje van 263 hectare overgebleven.

Het had ook heel anders kunnen lopen met Marken. Als de plannen voor de Markerwaard waren uitgevoerd zoals Cornelis Lely ze na de zondvloed van 1916 had bedacht en niet waren gesmoord in de milieudiscussie van de jaren tachtig. Wat rest is een mallotige dijk die als de spies op de kop van een eenhoorn in de richting van Volendam loopt, in het niets eindigt en de Gouwzee tot een binnenzeetje heeft gemaakt. Als koning Willem I niet in 1828 de graafwerkzaamheden had laten stopzetten voor een kanaal van IJdoorn door Waterland naar Marken, bedoeld als alternatieve vaarweg voor de zeeschepen van Amsterdam. Op de kaart herinnert een smalle strook in het landschap aan die plannen; Marken heeft er met de Oostervaart een aardige schaatsbaan aan over gehouden.

Nog steeds duiken plannen op om Marken verder op te tuigen. De dijk rondom het eiland had van rijkswaterstaat nog hoger moeten worden, maar dat leidde tot hevige protesten in de 'Kazerne', zoals het uitbreidingsplan aan de Minneweg in de volksmond heet. Het risico weegt niet op tegen het verlies van het magnifieke uitzicht over het water. Een ander ingenieursidee om een 'voordijk' in het IJsselmeer aan te leggen is al evenzeer van tafel verdwenen.

Markens omringdijk is nu tien kilometer in de rondte, over een pad van klinkers en asfalt. Het is een simpel en tegelijk aantrekkelijk traject. Wie de fotoverslaafde Japanners in de Kerkbuurt of de stinkende frietkramen aan de haven wil ontvluchten, kan zich snel uit de voeten maken. Al heel snel heeft het geroezemoes rond in klederdracht gestoken Markers plaats gemaakt voor het lichte klotsen van het water en het gezang van de weidevogel.

In de veelheid van ingrijpende plannen die Marken heeft overleefd, behoort ook de gedachte om de dijk op sommige plaatsen recht te trekken. Juist de bochten geven de rondwandeling de nodige attractie. Elke kromming heeft een eigen plantengroei. En onder het lopen verandert het uitzicht voortdurend. Het Witte Paard ligt als een baken in zee. De bewoners van deze karakteristieke vuurtoren aan de oostkant leven als God in het IJsselmeer, al is dit plekje bij kruiend ijs minder benijdenswaard. Dat geldt ook voor het volk van de Rozewerf. De twaalf ijsbrekers die hier vlak voor de kust zijn neergezet, staan er als werkloze deurwaarders bij, maar er zijn winters dat de lui op deze terp ze dankbaar zijn.

Grotewerf, Wittewerf, Moeniswerf - Marken heeft vroeger wel zestien van die woonheuvels gehad. Sommige zijn weggespoeld, andere liggen er als verlaten bulten in het vlakke land bij. De kleurrijk geverfde houten woningen, de smalle steegjes en de grote zorg voor bloemrijke tuinen leveren prachtige tafereeltjes op.

Maar de grootste rust van Marken vind je op de Bukdijk. Dit loze eind van 1,7 kilometer lengte richting Volendam is het resultaat van de werkverschaffing uit de jaren dertig. Het is een natuurgebied, en niet alleen 's zomers als menig Marker zich hier aan zon en water te goed doet. Winterkoning en koekoek broeden er, aalscholvers komen er in de nattige herfst tot diepzinnige gedachten en tussen het hoogopgeschoten gras overleeft een plukje kruisdistel nog steeds ook al is het IJsselmeer al lang niet zout meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden