Een machtsspel van Cruijff en Staatsen

AMSTERDAM - De aanvoerder van het Nederlands elftal had het in Las Vegas zo juist zelf uit de mond van voorzitter betaald voetbal Jos Staatsen gehoord, maar nog kon Marco van Basten niet geloven dat het verhaal Johan Cruijff/Oranje zo maar voorbij was.

“Ja of nee, dat kan hier toch niet ineens beslist worden? Iedereen is voorbereid op de komst van Cruijff. Ik vind het een raar verhaal, eerst maar eens kijken of het allemaal wel waar is.”

Het ongeloof over de verrassende uitkomst lag bij Van Basten op het gezicht. Waar bekend is dat 'de beste spits ter wereld' een innige band met Cruijff koestert, mag worden verondersteld dat beiden de route naar Amerika al lang hadden uitgestippeld; en dan los van de vraag of Van Basten al dan niet op tijd fit zal zijn voor het WK-toernooi.

Het staat vast dat Cruijff is verrast door de slagvaardigheid van Staatsen. Niet Cruijff heeft deze beslissing genomen, maar de nieuwe KNVB-leider. Cruijff wilde heel graag als eerste man van Oranje naar Amerika. Zoals gebruikelijk heeft hij een slepend machtsspel gespeeld en dat is hem nu eindelijk eens opgebroken. Staatsen heeft duidelijk gemaakt dat vooral Cruijffs zaakwaarnemer, de fiscalist Van Mens, zwaar heeft gegokt. En alsof de duvel er mee speelde, viel dat gepoker uitgerekend te Las Vegas in het nadeel van Cruijff uit.

Ongetwijfeld zal de komende dagen nog wel een enkele topspeler aandringen alsnog tot een vergelijk met Cruijff te komen. Die pogingen lijken echter kansloos, nu Staatsen de publieke opinie heeft bespeeld. Het tegenover Cruijff toch al meer en meer gereserveerd reagerende voetbalpubliek is door Staatsen het gevoel gegeven, dat het gedonder met het Catalaanse orakel van structurele aard is. Door zelf plotseling de knoop door te hakken, heeft Staatsen Cruijff simpelweg voor een voldongen feit geplaatst. De zwarte Piet ligt in Barcelona, maar men kan zich afvragen of het wel zo kies van Staatsen is geweest allerlei details uit de briefwisseling met Cruijffs zaakwaarnemer in de publiciteit te brengen. Onverteerbaaar zou voor Staatsen met name deze opmerking van Cruijffs advocaat aan de KNVB-raadsman zijn geweest: “Waarom heeft uw client zo veel haast? Mijn client heeft helemaal geen haast. Als U niet akkoord gaat, heeft u iets uit te leggen aan voetbalminnend Nederland. . .” Met zo'n opmerking wordt het machtsspel in een langzamerhand macabere, chantage-achtige sfeer getrokken. “Zelfs vijandig”, zo heeft Staatsen de houding van 'de bv Cruijff' tegenover de KNVB genoemd. Door dit soort details prijs te geven wordt weliswaar inzicht verkregen in het machtsdenken van Cruijff en zijn helpers, maar Staatsen zal er waarschijnlijk ook mee hebben voorgehad het grote publiek tegen Cruijff en achter de KNVB te krijgen.

De sectievoorzitter prijst nu alleen nog 'de persoon Cruijff', die hij de afgelopen dagen steeds probeerde aan de telefoon te krijgen. Het ging daarbij voortdurend om vruchteloze pogingen. Gevoegd bij de scherpe advocaten-taal, moet Staatsen in zijn eind-analyse hebben ingezien dat de KNVB een gouden mogelijkheid had zonder gezichtsverlies een punt te zetten achter het verhaal-Cruijff. Staatsen heeft hiermee een kwestie beeindigd, die van begin af aan lachwekkend was. Rinus Michels waarschuwde de KNVB meteen al dat het waanzin was met een kwalificatie-bondscoach te beginnen en in geval van succes voor Dick Advocaat, met Johan Cruijff verder te gaan. De vorige sectiebestuurders, bepaald niet de grootste lichten in de bestuurlijke KNVB-historie, dachten er evenwel anders over. Martin van Rooijen en Paul Boels meenden de status van vaderlandse helden te bereiken, toen zij twee jaar geleden Cruijff als 'onze man in Amerika' presenteerden. In werkelijkheid baarden zij een veelkoppig monster, waar hun opvolgers bij de bond lelijk mee in de maag kwamen te zitten.

“Bestuursleden mag ik graag een beetje uitspelen”, zei Cruijff twee weken geleden. Wat heet. De beste speler die Nederland heeft voortgebracht en de moedigste coach van het internationale topvoetbal, houdt er soms een manier van denken op na die misselijk makend is. Typerend was in dit verband zijn aanvaring met Van Rooijen en Boels. Terwijl deze bobo's in hun naiviteit dachten dat zij met Cruijff alleen maar over zijn aanstaande rol bij het Nederlands elftal spraken, was Cruijff plotseling boos over iets anders. Het ging om zijn belang in het tv-concern Dorna. Die maatschappij was geinteresseerd in de rechten van Oranjewedstrijden, maar viel af omdat het Duitse bedrijf UFA de KNVB meer betaalde. Voor Cruijff was dat meteen een reden zijn rol bij het Nederlands elftal nader te bezien en in ieder geval Van Rooijen en Boels verder links te laten liggen. Het een (Oranje) had niets met het ander (tv-rechten) te maken, maar Cruijff zag dat toch even anders.

Enkele weken geleden maakte Staatsen in Barcelona kennis met Cruijff. De voormalige burgemeester van Groningen was enthousiast over die ontmoeting. Dat enthousiasme verdween echter als sneeuw voor de zon, toen naar zijn gevoel door Cruijffs achterban steeds gekkere eisen werden gesteld. Vooral de mogelijkheid dat Cruijff zijn beslissing pas eind januari zou nemen, werd in Zeist als onaanvaardbaar beschouwd. Staatsen had Cruijff in Barcelona wel duidelijk gemaakt dat hij ver mocht gaan. Zo kreeg Cruijff alle vrijheid zelf zijn staf samen te stellen. Ten aanzien van de te dragen kleding was Staatsen van mening dat hij in Barcelona al overeenstemming had bereikt. Cruijff hoefde niet het KNVB-merk Lotto aan te trekken, maar hij zou ook niet 'provocerend' in het merk 'Cruijff Sportswear' rond mogen lopen. Als Staatsen zich op dit punt had verdiept in de streepjes-oorlog uit de jaren zeventig (Adidas contra Puma) die Cruijff als speler van het Nederlands elftal al voerde, had hij kunnen weten dat enige souplesse op dit gebied helemaal niet kon worden verwacht.

Jos Staatsen wekte de afgelopen dagen in Las Vegas de indruk zwaar teleurgesteld te zijn over de zoveelste affaire-Cruijff. Dankbaarheid van Cruijff jegens de KNVB voor het aan hem geschonken trainersdiploma is er in ieder geval niet. Anderzijds is de nieuwe situatie verre van dramatisch voor het Nederlands elftal. Het is zelfs de vraag of de teleurstelling van Staatsen echt of gespeeld is. Dick Advocaat is nu de logische keus; de bondscoach die het gewoon goed doet bij Oranje. De spelers waarderen hem, het publiek draagt 'de kleine generaal' op handen en ook de media hebben alle vertrouwen in Advocaat, die zijn contract als bondscoach intussen tot en met de WK-eindronde van 1998 heeft verlengd. Met de lengte van dat contract lijkt de KNVB definitief afstand te hebben genomen van een onzinnige, in hoofdzaak problemen veroorzakende interim-constructie a la Cruijff.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden