Een machtig man in alle bescheidenheid

Over een week zou hij komen. Voor de laatste keer. Om in de Rai het derde wereldcongres voor rondreizende evangelisten te openen. Meer dan tienduizend predikanten uit 190 landen -voor zeventig procent afkomstig uit de derde wereld- krijgen daar, tijdens Amsterdam 2000, een negendaagse nascholing, inclusief gebed en zang. Zojuist hersteld van een herseningreep zou de 81-jarige het geheel openen. Maar z'n gezondheid laat dat niet toe en dus moet hij het congres toespreken via de satelliet, met een heel kleine kans op een korte aanwezigheid tegen het eind. Een forse tegenslag voor Billy Graham, reeds een halve eeuw 'Gods eigen boodschapper'.

Ton Crijnen

Eisenhower vroeg hem of de hemel werkelijk bestond; Kennedy moest hij alles vertellen over Christus' wederkomst; Nixon snikte het uit aan zijn schouder; Nancy Reagan kreeg de wind van voren omdat zij astrologen had geraadpleegd en samen met Clinton bad hij God om vergeving, nadat de president de jurk van Monica had 'bevuild'.

Wie bij dit alles toch bescheiden blijft moet Billy Graham heten, 'de grootste onder de mensen' zoals countryzanger Johnny Cash hem in 1992 zag. Hij bleek de enige niet. In opiniepeilingen vond het Amerikaanse publiek hem 41 keer de man die men het meest bewonderde. En de lezeressen van Ladies' Home Journal rangschikten de volksprediker als tweede in de categorie 'verdiensten op gebied van religie'. Nummer één was de Here zelf.

Met Hem lijkt Billy Graham een directe telefoonverbinding te hebben. Zo greep, volgens hem, de Schepper in toen Graham medio 1959, na lang aarzelen, het blad Life een artikel stuurde waarin hij zich openlijk voor de presidentskandidatuur van Nixon uitsprak. Eenmaal op de bus gedaan kreeg Graham wroeging. Kennedy's katholicisme was voor hem de voornaamste reden geweest het stuk te schrijven. Hij bad God te beletten dat het artikel zou worden geplaatst. En zie, uitgever Henry Luce belde op met de mededeling dat men van publicatie afzag. Later beweerde Richard Nixon dat dit hem het presidentschap had gekost.

In 1952 noemde Look Graham al 'de machtigste evangelist uit de Amerikaanse geschiedenis'. Hij had toen net een niet onbelangrijke rol gespeeld bij het overhalen van generaal Eisenhower zich te kandideren voor het presidentschap.

Hij deed in 1968 hetzelfde bij 'mijn vriend Dick' (Nixon). Toen die eenmaal in het Witte Huis zat spoorde Graham hem aan conservatieve rechters in het Opperste Gerechtshof te benoemen, omdat het hof het bidden op openbare scholen niet langer verplicht had gesteld. Dat vermengen van geloof en politiek speelde hem vaker parten

Inmiddels is Billy Graham 81 en lijkt zijn invloed in de Verenigde Staten over z'n hoogtepunt heen. Maar nog steeds weet geen collega het charisma dat hij uitstraalt te evenaren. Doordat Graham in eigen land nooit echt een tv-dominee werd is hij niet besmet geraakt met het negatieve imago dat zich later aan dit soort evangelisatie hechtte.

Zijn 'finest hour' kwam in 1995 toen hij vanaf de kansel in Puerto Rico via dertig satellieten minstens honderd miljoen mensen in 185 landen, waaronder Nederland, aanspoorde zich tot God te bekeren. Een actie waarvan eerdere titanen uit Amerika's evangelisatiegeschiedenis als Charles Grandison Finney, D. L. Moody en Billy Sunday zelfs niet hadden kunnen dromen.

Grahams theologie mag dan orthodox klinken, de middelen die hij hanteert om haar te verspreiden zijn dat geenszins. Radio, tv, film, internet -alle communicatietechnieken worden benut om Gods Woord onder de mensen te brengen. En dus verspreidt het hoofdkwartier van de Billy Graham Evangelistic Association in Minneapolis de perscommuniqués voor Amsterdam 2000 per e-mail.

William F. Graham jr. had in 1934, toen hij onder invloed van een rondtrekkende evangelist op z'n zestiende tot bekering kwam, nooit kunnen bevroeden dat hij, een boerenzoon uit Noord-Carolina, tegen het eind van zijn leven aan meer dan tweehonderd miljoen mensen in tientallen landen persoonlijk het Evangelie zou hebben verkondigd.

Gestimuleerd door z'n presbyteriaanse ouders ging hij voor predikant leren. Hij raakte in de ban van het baptisme, liet zich als zodanig dopen, trouwde met de dochter van een zendelingenechtpaar in China en werd eind 1943 dominee in een voorstadje van Chicago. Maar niet lang. Graham kwam in aanraking met Youth for Christ en werd daar al snel zo door gegrepen dat hij er fulltime als evangelist ging werken.

In 1949 kwam de nationale doorbraak. Bij een grote evangelisatie-campagne in Los Angeles bekeerden zich een bekende radioartiest, een aan lager wal geraakte sportster en een maffiabaas 'tot Jezus'. ,,Steek die man de hoogte in'' beval persmagnaat William Randolph Hearst zijn journalisten. En Grahams naam was gemaakt.

In 1950 startte hij zijn wekelijkse radioprogramma Hour of Decision dat tegenwoordig via meer dan 900 stations over de hele wereld te beluisteren is. De jaren die volgden lieten reusachtige bijeenkomsten zien in complexen als Madison Square Garden en het Yankee Stadium. Maar ook op Wembley, het Olympisch stadion van Amsterdam (1954) en 'de Kuip' in Rotterdam (1956). Want zijn bekeringsdrift kent geen grenzen. Eens verkondigde hij het evangelie zelfs vanuit een vliegtuig dat boven Memphis cirkelde. Of de vele bekeringen tijdens de 'kruistochten' -van China tot India en van Korea tot Peru- ook beklijven is de vraag.

Grahams boodschap bleef al die tijd dezelfde, overtuigd als hij is dat men het christelijk geloof kan reduceren tot een simpele formule: ,,We zijn allemaal zondaars. Christus is voor ieder van ons aan het kruis gestorven. Alleen zij die Jezus als hun Heer aanvaarden worden gered. Kom daarom naar voren en bekeer je.'' Niet alleen de eenvoud van dit appèl deed het publiek toestromen, ook de attractieve manier waarop het evangelie werd verkondigd, als was het een consumptieartikel, sprak (en spreekt) mensen aan.

Het feit dat Graham een charismatisch figuur is zonder intellectuele pretenties -hij vertelt al jaren dezelfde grappen- die zichtbaar gelooft in wat ie zegt, geeft zijn boodschap extra kracht. Zeker in de Verenigde Staten waar negentig procent van de bevolking regelmatig bidt en zegt nooit te twijfelen aan het bestaan van God of de Dag des Oordeels.

Graham belichaamt voor hen de kernwaarden van de Amerikaanse cultuur: succes door hard werken, geloof in technologie, loyaliteit aan oude vrienden en authentieke spirituele vroomheid. Niet belast door het soort financiële schandalen en buitenechtelijke escapades die collega's als Jim Baker en Jimmy Swaggert de das omdeden straalt hij integriteit uit (telkens wanneer Graham een hotelkamer betreedt controleert een medewerker of er zich soms een groupie heeft verborgen; daarnaast staan zijn financiën open voor inspectie en krijgt hij een vast salaris).

Al komt Billy Graham over de vloer bij presidenten, mag hij de Britse vorstin een vriendin noemen en vindt hij zelfs welgevallen bij de paus, toch straalt hij nog steeds oprechte verbazing uit dat men belangstelling voor hem toont. Dat is zijn grootste kracht. ün het feit dat hij persoonlijke zwakheden niet verbergt. Zo weet iedereen dat hij een hypochonder is die aan de ziekte van Parkinson lijdt, dat zijn vrouw Ruth hun vijf kinderen heeft opgevoed, dat jongste zoon Ted verslaafd was aan coke en dat oudste zoon William Franklin te veel dronk. Inmiddels is de een predikant en leidt de ander als opvolger in spe de organisatie van pa.

Dat Graham morele guts bezit maakte hij duidelijk met zijn houding tegenover het rassenvraagstuk in de VS. Tijdens een evangelisatie-bijeenkomst in het zuidelijke Chatanooga verwijderde hij eigenhandig de touwen die zwart en blank van elkaar scheidden. In die tijd, 1953, een moedige daad. Sindsdien was segregatie bij zijn campagnes taboe, tenzij de autoriteiten dat eisten. Want als orthodox protestant is voor hem het 'door God aan de overheid verleende gezag' heilig. Wat niet wegneemt dat hij het apartheidsregime in Zuid-Afrika kritiseerde en lang weigerde dat land te bezoeken.

In de loop der jaren heeft Graham zich ontpopt als feitelijk leider van de christelijke neo-fundamentalisten, beter bekend als evangelicalen. Ze verschillen van de 'oude' fundamentalisten doordat ze openstaan voor sociale hervormingen en in geloofszaken minder rigide zijn.

Overigens had en heeft dit laatste zo zijn grenzen, getuige het feit dat Graham tot op de dag van vandaag homoseksualiteit een gruwel vindt en niets van abortus moet weten. Wat hem, tot woede van 'preciezen' als Jerry Fallwell, toch weer niet verhinderde als pastor aanwezig te zijn bij de inauguratie van Clinton, een man die er wat beide onderwerpen betreft liberale standpunten op nahoudt.

In tegenstelling tot 'echte' fundo's als Fallwell, John R. Rice, Carl McIntire en Bob Jones sr. draait Billy Graham niet uitsluitend rond in kringen van gelijkgezinden, maar accepteert hij bij de kruistocht tegen het secularisme de steun van andersdenkende christenen. Zonder echter de eigen, verticale standpunten los te laten. Hoewel... De tijden zijn voorbij dat Graham ieder gehoor voorrekende dat de omvang van de hemel exact zestienhonderd mijl bedroeg. Ook werd hij geleidelijk veel minder anti-katholiek.

Ook in politiek opzicht sleten de scherpe kantjes er in de loop der jaren af en schoof Graham op naar het midden.

Begonnen als fervente communistenhater -hij steunde begin jaren vijftig de communistenjacht van senator Joseph McCarthy en later president Johnsons gewapende interventie in Vietnam- reisde Graham in 1982, toen Reagan de Sovjet-Unie nog 'het rijk van het kwaad' noemde, naar een 'religieuze' vredesconferentie in Moskou.

Overigens legde deze reis de naïviteit bloot waarmee Graham tegen de politiek aankijkt. Zelfs medewerkers erkennen achteraf dat hij zich door het regime liet verleiden tot te optimistische uitspraken over de godsdienstvrijheid. Het kostte hem veel krediet.

Een zelfde argeloosheid legde hij aan de dag tegenover Nixon. Toen voor iedereen zonneklaar was geworden dat de president achter de Watergate-zaak zat, bleef Graham hem verdedigen. En nadat de tapes zelfs Billy duidelijk maakten dat zijn vriend fors over de schreef was gegaan leek hij zich drukker te maken over de grove taal van de president die de opnamen registreerden, dan over het feit dat deze een misdrijf had begaan. Het was ook Graham die na Nixons aftreden er bij Ford op aandrong zijn voorganger gratie te verlenen. Wat gebeurde.

Een medewerker van Graham nu: ,,Ik geloof dat Billy nog altijd geen idee heeft hoezeer Dick hem heeft belazerd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden