Een maandje in een Turkse kazerne, uit pragmatisme

De derde generatie immigranten moet ondubbelzinnig voor het Nederlanderschap kiezen, vindt minister Verdonk. Ze wil zelfs de wet aanscherpen. Maar betekent een dubbele nationaliteit ook een dubbele loyaliteit, of is het gewoon praktisch?

Voor Mehmet Arslan was het afgelopen maandag zo ver. Met gemillimeterd haar, in een kriebelend uniform, stond hij de toiletten schoon te maken in een militaire kazerne, enkele uren rijden van Antalya. De Hagenaar, succesvol IT’er, vervult daar zijn Turkse dienstplicht. Hij heeft het wel voor een dikke 5000 euro afgekocht, daarom hoeft hij maar een maandje.

Hij had het jarenlang uitgesteld. Maar als hij niet voor zijn 38-jarige verjaardag het uniform had aangetrokken, zou hij een ’voortvluchtige dienstplichtige’ worden. Hij zou dan kans lopen bij bezoek aan Turkije te worden opgepakt en voor 16 maanden het leger in te verdwijnen.

Mehmet zou ook te maken kunnen krijgen met andere onaangename zaken: hij zou bijvoorbeeld zijn Turkse paspoort niet kunnen verlengen. Uiteraard kan Mehmet ook afstand doen van de Turkse nationaliteit, maar dat geeft een hoop gedoe met het verblijfsrecht (vakanties en hervestiging) en het familie- en erfrecht. Ook al is Turkije deze regels onder druk van de EU aan het hervormen.

Voor Mehmet is het hebben van twee paspoorten dan ook heel praktisch. Hij voelt zich een echte Nederlander, met een Turkse achtergrond. Maar minister Verdonk vindt dat hij eigenlijk de knoop moet doorhakken: kiezen voor één van de twee.

In ieder geval wil ze met een aanscherping van de Rijkswet op het Nederlanderschap bereiken dat zoveel mogelijk mensen van de derde generatie slechts één nationaliteit behouden. Waarom zou een kind van in Nederland geboren ouders nog in Turkije de dienstplicht moeten vervullen?

Of waarom zou de derde of vierde generatie Rachids en Mohammeds over een Marokkaans paspoort moeten beschikken? Wie als trotse Marokkaanse vader naar de gemeente gaat om aangifte te doen van zoon of dochter zal daar ’als advies’ al te horen krijgen dat die leuke Berber-naam niet is toegestaan door de Marokkaanse koning. Gelieve dus te kiezen voor een Arabische naam die op de officiële namenlijst staat, anders kun je een hoop problemen in Marokko verwachten. Dit zegt dus de Nederlandse ambtenaar van de burgerlijke stand. „Een soort service”, bevestigde Verdonk deze week in de Tweede Kamer, maar gênant vond ze het wel. Marokkanen, waar ze ook wonen, krijgen de Marokkaanse nationaliteit, of ze het nu willen of niet.

Marokko en Turkije houden zo greep op hun onderdanen. Net als veel andere landen, bedoeld of onbedoeld. Griekenland kent hetzelfde geboorterecht als Marokko. Een Cubaan die afstand doet van zijn nationaliteit kan nooit meer Cuba in. Ierland kreeg een paar jaar geleden vliegtuigladingen vol zwangere vrouwen uit arme landen, omdat daar automatisch de Ierse nationaliteit werd toegekend aan kinderen die er werden geboren. Om dezelfde reden kruipen in Mexico regelmatig zwangere vrouwen onder de hekken door om in de VS te baren.

Minister Verdonk werd zaterdag op het VVD-partijcongres geconfronteerd met autochtone partijgenoten met meerdere paspoorten. „Mijn vrouw is Zweeds en we hebben in Canada gewoond. Onze kinderen hebben de Zweedse, Nederlandse en Canadese nationaliteit. Ben ik nou niet goed geïntegreerd, mevrouw Verdonk? We leven in een kosmopolitische wereld. Wat maken één of twee nationaliteiten nou uit?”

Susan Schuurman is getrouwd met een Italiaan die ooit in Canada heeft gewoond. Hun twee kinderen hebben de Nederlandse, Italiaanse en Canadese nationaliteit. „Het is vooral praktisch en je bent flexibel. Wij voelen ons in Milaan uitstekend geïntegreerd. Met de schotel kijk ik naar de Nederlandse televisie.’’ In Canada, Nieuw-Zeeland en Australië leven al decennia vele Nederlandse emigranten die hun Nederlandse paspoort keurig blijven verlengen en soms hier op vakantie gaan.

Voor Verdonk is de Nederlandse nationaliteit de hoofdprijs. Ze streeft naar een sterk nationaal bewustzijn. Burgers moeten trots zijn op hun land. Juist de allochtonen onder hen moeten daar bewust van worden. Als eenmaal de keuze is gemaakt moeten de formeel-juridische banden met het moederland worden doorgesneden. Dit zou de integratie versnellen. Vandaar de introductie van de naturalisatiedag, waarbij het Wilhelmus wordt gezongen en de burgemeester als vertegenwoordiger van de staat het paspoort aan de gelukkige overhandigt. Een heel verschil met vroeger toen het Nederlandse paspoort door de postbode door de brievenbus werd geduwd.

Verdonk ontplofte dan ook bijna toen GroenLinks-kamerlid Naïma Azough woensdagavond in de Tweede Kamer demonstratief zwaaide met haar Nederlandse en Marokkaanse paspoort. „Ze zei dat ik ondubbelzinnig mijn Nederlanderschap voorop moest stellen en indirect gaf ze aan te twijfelen aan mijn loyaliteit aan Nederland. Haar woorden waren kwetsend. Nederland is geen hoofdprijs, Nederland is voor mij vanzelfsprekend.”

Azough: „Nederlanders hebben zelf een vaag concept van hun eigen identiteit. Op de Olympische Spelen van 2002 wilde aanvankelijk niemand de vlag dragen. Ik denk dat allochtonen zich daar veel scherper bewust van zijn. Voor mij is Nederland Annie M.G. Schmidt en de dichter Martinus Nijhof.”

Azough denkt dat circa twintig van haar collega’s in de Kamer eveneens over twee paspoorten beschikken. „Het zijn vaak praktische, soms emotionele, culturele redenen, om zo’n tweede paspoort te hebben. Het heeft weinig te maken met loyaliteit aan Nederland. De meeste allochtonen zien zeker de wantoestanden in hun moederland. Voor een groot deel van die derde, vierde generatie is het Nederlanderschap vanzelfsprekend, daar gaan ze altijd voor. Maar als je ze gaat dwingen, dan ga je ze voor de keuze stellen. En dan wordt het misschien lastig.”

Mirjam Sterk, CDA-kamerlid, heeft geen moeite met die dwingende keuze. Op haar voorstel werd vorig jaar door de Tweede Kamer het beginsel aanvaard dat vanaf de derde generatie er slechts sprake kan zijn van één nationaliteit. Ze verwijst naar een oud rapport uit 1993 van het wetenschappelijk onderzoeksbureau WODC van het ministerie van justitie.

Sterk: „Uit dat onderzoek onder Turken, Marokkanen en Kaapverdianen bleek dat wie zich laat naturaliseren tot Nederlander sneller en beter integreert dan mensen die niet die keuze maken. Een bewuste keuze voor het Nederlandse staatsburgerschap helpt mensen beter hun weg te vinden in de samenleving. En het is toch niet normaal dat Nederlanders van wie de grootouders uit Turkije komen daar hun dienstplicht moeten vervullen. Wat doe je dan als er daar oorlog uitbreekt?” Een van de consequenties van een dubbele nationaliteit is volgens haar dat mensen tweederangsburgers blijven. „Ik bedoel daarmee dat onduidelijk is wie zich moet gaan inzetten als er problemen zijn in het buitenland. De Nederlandse ambassade of die andere.”

Naïma Azough verwijst naar hetzelfde WODC-rapport. „Juist omdat een ondubbelzinnige keus voor naturalisatie de integratie bevordert moet je mensen niet voor het blok zetten. Dat schrikt alleen maar af. Door het huidige politieke klimaat heersen onder migrantengroepen gevoelens van angst, verlorenheid, frustratie en vervreemding. Die willen vasthouden aan wat vertrouwd is, ze willen een achterdeur. Daarnaast is het bijvoorbeeld zo dat de Iraniërs in Nederland, die bijna allemaal twee nationaliteiten hebben, het snelst integreren van bijna alle buitenlandse groepen. Dus het kan best met twee paspoorten.”

En voor Azough is er nog een andere reden geen afstand te doen van haar Marokkaanse paspoort. „Daardoor kan ik als Marokkaanse in Marokko me volop inzetten voor vrouwenrechten en andere zaken. En dat is bijzonder bevredigend.”

De achternaam van Mehmet Arslan is gefingeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden