Een live-reconstructie in het theater

'RISHI' Een dodelijk schietincident op het Haagse station Hollands Spoor. Kees Roorda schreef een theatrale reconstructie, 'Rishi'. Over de impact van een paar seconden op veel levens.

Zeventien jaar was hij en ongewapend. Bleek achteraf. Op zaterdag 24 november 2012, 's ochtends om 6.13 uur, werd Rishi Chandrikasing op perron vier van het station Hollands Spoor in Den Haag door de politie neergeschoten. Na een melding over een bedreiging met een pistool. Een noodlottige samenloop van omstandigheden?


Schrijver/theatermaker Kees Roorda trok zich het voorval aan. "In diezelfde periode ging ik met mijn vriend Rob, dj en Molukker, voor een vakantie naar New York. Op het vliegveld daar werd hij met een smoes tegengehouden, geboeid afgevoerd naar een cel en de volgende dag op het vliegtuig retour Nederland gezet."


"Heel veel later is het via de Nederlandse cultureel attaché rechtgezet, hij kreeg zelfs een visum voor tien jaar. Maar ik ben er nog steeds van overtuigd dat hij er toen in is geluisd vanwege zijn huidskleur."


"Door dit akkefietje had ik extra aandacht voor het geval Rishi, een licht getinte jongen, Hindoestaan, die al meteen overal werd afgeschilderd als crimineel. Er werd onverschillig over gedaan. Dat brak mijn hart. En het ebde, zoals dat vaker gaat, al te snel weg uit het brandpunt van het nieuws. Dan blijft alleen hangen dat het om een crimineel zou gaan."


En dan ruim vier jaar na dato het toneelstuk 'Rishi' vanuit die betrokkenheid?


"Engagement is een dramatische valkuil. Je hebt vaak meer afstand nodig om de zaak in een breder perspectief te bekijken. Ik ben niet meteen aan het stuk gaan schrijven. Ik heb het stof eerst laten neerdalen, anders was het waarschijnlijk een vooringenomen stuk over discriminatie en racisme geworden. Ik heb een dossiertje aangelegd, maar allereerst ben ik naar de moeder van Rishi gegaan om een soort toestemming te krijgen en haar te interviewen. Daarna volgden als een waaier allerlei mensen eromheen, vrienden, betrokkenen.


En die discriminatie als motief?


"Dat deed er voor mij langzamerhand niet meer toe. Interessanter werd dat ik allemaal verschillende verhalen kreeg over dezelfde werkelijkheid van die ene seconde.


"Het zogenaamde Rashomon-effect over de subjectiviteit van waarneming - genoemd naar de film uit de jaren vijftig, waarin de Japanse regisseur Kurosawa vier mensen elk hun eigen verslag liet doen van een misdaad. Feiten worden vloeibaar in de herinnering van mensen, er ontstaat een emotionele werkelijkheid. Tijdens de stille tocht na de dood van Rishi is er zelfs een nieuwe liefde ontstaan tussen een vriend en vriendin die elkaar daarvoor niet kenden. Die beschouwden dit als een teken van Rishi."


In de aankondiging heet Rishi een live-reconstructie.


"Rishi is fictie. Wel op feiten gebaseerd, maar het zijn niet allemaal letterlijke relazen. Voornamelijk in monologen laat ik tweeëntwintig mensen aan het woord - verbalisanten, een schoolvriend, een neef, een journalist, een verpleegkundige, de meldkamer, de schutter, eerstehulpverleners. Ik heb niet iedereen zelf gesproken, bijvoorbeeld niet die agenten. Daar is geen tijd voor, kreeg ik te horen, en het is te emotioneel voor hen. Ik heb nog gevraagd of ik het verzoek aan henzelf mocht overbrengen, maar daar is niet meer op gereageerd. Het is die defensieve reflex van de politie, waardoor ze op het menselijke vlak vaak tekortschieten."


"In een discussie hierover zei een vriend: Black life matters, but doesn't blue life matter? Dat is waar. Er mag ook best meer begrip zijn voor de reële problemen van het blauw op straat. Wat ik in het theaterstuk probeer te laten zien: de werkelijkheid is zo weerbarstig dat het nooit en voor niemand gemakkelijk is.


De hulpverlener die poogt te reanimeren, al komen de hersens naar buiten.


De agent die altijd herinnerd zal worden als degene die een onschuldige jongen neerschoot.


Jozias van Aartsen die dit voorval bij zijn afscheid als burgermeester van Den Haag een van de dieptepunten in zijn carrière noemde."


Fictief of niet, de teksten klinken behoorlijk authentiek.


"Ik heb alle verhoren, politierapporten, getuigenverklaringen en ook de rechterlijke uitspraak gelezen. Met toestemming van de familie. Meenemen of kopiëren mag niet, maar zo kon ik feitelijke gegevens controleren. Maar ik lees snel. En formuleringen blijven me bij. Zoals de term 'veredelde tikgeiten', als de schutter het heeft over de administratieve afdeling waarnaar hij na het incident werd overgeplaatst. Dan krijg je wat meer een beeld van iemands persoonlijkheid."


Al die tweeëntwintig personages worden afwisselend gespeeld door slechts drie acteurs, van Firma Mes. Waarom?


"Ik wilde per se dat het stuk in Den Haag gemaakt zou worden. Via Theater aan het Spui kwam ik bij de Firma Mes, het huisgezelschap daar. Een kleine, goed op elkaar ingespeelde groep. Heel prettig vind ik dat ze het sober houden en niet allerlei kunstgrepen toepassen, met stemmetjes of allerlei kledingstukken. De overgangen tussen de verschillende personen moet het publiek uit de tekst opmaken. Zo krijgt het een beter en meer caleidoscopisch beeld van het incident dan via typetjes."


En dat toxicologische rapport tussendoor?


"De puur feitelijke en droge opsomming daaruit vormt een wezenlijk contrast met alle brokstukken van persoonlijke verhalen over het gebeuren. Een reeks mooie woorden waaruit je kan opmaken dat Rishi geblowd had, maar die tegelijk ontmenselijkt. Bijna muziek, vind ik."


Waarom hebt u het stuk eigenlijk niet zelf geregisseerd?


"Daar ben ik vaak mee in de knoei gekomen. Als ik een eigen stuk regisseer, ben ik altijd ook aan het schrijven en veranderen. Acteurs zijn dan voor mij de personages. Ik noem ze dan haast automatisch bij de naam van hun personage in plaats van hun eigen naam. Frustrerend voor hen en voor mezelf."


Komt Rishi's familie kijken?


"Zijn broer is al bij een reading geweest. Hij was vooral blij dat Rishi sympathiek werd neergezet. En dat hij nog even tot leven kwam als een bruisende tiener vol toekomst, wat ik zelf ook belangrijk vind. Of zijn moeder komt, weet ik niet. Sinds zijn dood komt zij de straat niet meer op, bang als ze is om degene die haar zoon doodschoot tegen te komen. Zij volgt wel alles over Rishi op internet. Daar wordt nu weer geroepen dat zij via dit stuk veel geld verdient over het lijk van haar zoon. Onzin, maar voor haar een extra klap. Als ze komt, kan dat voor haar therapeutisch werken. Hoop ik. Als het stuk één ding laat zien, is het hoeveel impact zo'n paar seconden op zoveel levens heeft."

SCHRIJVER/THEATERMAKER KEES ROORDA

Kees Roorda (1967) is schrijver en theatermaker. In 2004 richtte hij theatercollectief The Glasshouse op. Hij schreef en regisseerde daar onder meer 'Waterkou' (2009, over een internetdate), 'Hondenliefde' (2010, coproductie met poppentheater van Ulrike Quade) en 'Melk en Bloed' (2012, een tragikomische plattelandsthriller), 'Farah Diba' (2012, over twee Iraanse vrouwen). Voor Tryater schreef hij 'De Wouden' ('De Wierheid fan Wylgeragea', 2016, over de Marianne Vaatstra-kwestie). Op 22 april wordt zijn toneelbundel 'Eclips en andere toneelteksten' gepresenteerd.

De zaak-Rishi

Het begon met een melding aan de politie: een man op station Hollands Spoor zou een vuurwapen bij zich hebben. Op perron vier kreeg de politie Rishi in het oog: die moest het zijn. Maar op het commando 'Blijf staan, je bent aangehouden', zet die het op een lopen. Een agent schiet en raakt Rishi in de hals. Twee uur later overlijdt hij.


Geen moord of doodslag, oordeelde de rechtbank uiteindelijk. De verdachte politieman treft geen blaam, want van opzet was geen sprake; hij mikte slechts op Rishi's bovenbenen.


De agent was niet bij de uitspraak, de moeder van Rishi wel, met een foto van haar zoon bij zich. Vrienden van hem applaudisseerden demonstratief bij de uitspraak en protesteerden ook verbaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden