Een liefdeloze rehabilitatie van de echte liefde

Byung-Chul Han: De terugkeer van Eros. Van Gennep, Amsterdam. 70 blz euro14,95.

HHHHH

Over de schrijver
Byung-Chul Han is hoogleraar filosofie aan de Universität der Kunste in Berlijn. Bij ons is hij vrijwel onbekend, maar in Duitsland geldt hij als een ster. De Süddeutsche Zeitung noemde hem zelfs al de opvolger van Peter Sloterdijk. In elk geval is hij net zo'n omnivoor. Er is nauwelijks een onderwerp waarover Han niet schrijft. Depressie, films, porno. Je komt dit - en heel veel meer - tegen in zijn boeken. Zo ook in zijn nieuwste essaybundel - of is het een pamflet? - 'De terugkeer van Eros' (2013).

Zijn ambitie
Eros rehabiliteren. De bundel bestaat uit zeven korte essays. Ze behandelen verschillende thema's, maar de god uit de Griekse mythologie keert steeds terug. Hem associeert Han met de echte liefde, die steeds schaarser zou zijn geworden. De klacht luidt onder meer dat anderen fungeren als 'seksobjecten'. De grote boosdoeners zijn de consumptiemaatschappij, het kapitalisme en de pornoficatie van de samenleving. 'Porno is niet zozeer virtuele seks - zelfs de reële seksualiteit verwordt tot porno.' Al na een paar bladzijden weet je dat de ondergang van het Avondland weer eens op handen is. Reden voor Han om te pleiten voor een tegenoffensief.

Het resultaat
Een verzameling stukken die lijdt aan 'apodictitis', een term die bij mijn weten is gemunt door journalist/redacteur Thomas Vanheste. Han poneert de ene stelling na de andere, maar laat de onderbouwing (veelal) achterwege. Hij gaat er wel erg gemakkelijk vanuit dat onze samenleving 'steeds narcistischer' wordt. Waar baseert hij zich op? Dezelfde vraag kan worden gesteld naar aanleiding van zijn aanname dat we midden in een 'crisis van de liefde' zitten. Hoezo? Alsof vroegere samenlevingen zoveel ruimte lieten voor de echte liefde. Meer dan tegenwoordig werden huwelijken gesloten uit berekening; of er amoureuze gevoelens in het spel waren, deed minder ter zake.

Opvallendste stelling
In deze tijd kan alleen een Apocalyps ons bevrijden. Zulke ferme woorden maken nieuwsgierig naar de precieze bedoeling van Han. Helaas steekt de apodictitis ook hier de kop op. De boude stelling komt uit een essay over 'Melancholia' (2011) van regisseur Lars van Trier. In deze film komt een planeet steeds dichterbij de aarde om hier aan het slot bovenop te knallen. Wil Han op vergelijkbare manier korte metten maken met de samenleving die hij ziet ontsporen? Geen idee, nadere toelichting ontbreekt. Wat rest is vrijblijvend geflirt met de Apocalyps.

Dikste zin
Veel zinnen in 'De terugkeer van Eros' zijn als een visgraat die in je keel blijft hangen. Ik sla het boekje op een willekeurige plaats open en kom op pagina 23 tegen: 'De tijd zonder ogenblik is alleen additief en niet meer situatief.' Of op bladzijde 55: 'De seksualiteit past in de gebruikelijke orde van het habituele die het gelijke reproduceert.' Maar de leermeesters van Han - G.W.F. Hegel, Martin Heidegger en verschillende postmoderne filosofen - blonken ook al niet uit in helderheid.

Reden om dit boek niet te lezen

Inhoud en vorm hadden amper meer van elkaar kunnen verschillen. Han breekt een lans voor de echte liefde, maar een echte ambassadeur van Eros mag hij niet heten. Daarvoor is zijn proza te liefdeloos. Het is moeilijk voorstelbaar hoe de dikke zinnen hierboven bijdragen aan de rehabilitatie die Han voor ogen staat. Daarnaast ontbreekt het aan originele invalshoeken. De rotheid van de consumptiesamenleving, de terreur van de markt, de pornoficatie van de samenleving. Het is een kliekje dat Han voor de zoveelste keer heeft opgewarmd.

Reden om dit boek wel te lezen
Als iemand de status heeft van filosofische ster, maakt dat nieuwsgierig naar zijn werk. Daarbij heeft Peter Sloterdijk een grote schare fans in Nederland. Misschien weet men het werk van diens opvolger (Han) ook te waarderen. In elk geval behandelen beide denkers vergelijkbare onderwerpen.

Trouw tipt filosofie
1. De ziel opnieuw

2. Verkeerde plaats, verkeerde tijd

3. Wijsgerige ethiek

4. De nieuwe Duitse filosofie

5. De terugkeer van Eros

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden