Een lied waarbij niemand het droog houdt

De Amerikaanse president Obama zag zijn populariteit met sprongen vooruitgaan toen hij tijdens een uitvaart 'Amazing Grace' aanhief. Het lied bestaat al ruim 242 jaar en lijkt nog niets van zijn kracht te hebben verloren.

Toen Barack Obama afgelopen vrijdag zijn toespraak tijdens de uitvaartdienst voor de doodgeschoten zwarte dominee Clementa Pinckney naadloos liet overgaan in 'Amazing Grace', hoorden de vijfduizend aanwezigen vooral een van de strijdliederen van de burgerrechtenbeweging. Met geweldloos verzet vormde muziek een van de belangrijkste wapens bij de protesten tegen rassenscheiding in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Als massa's demonstranten hun favorieten als 'We shall overcome', 'How I got over' of 'Amazing Grace' begonnen te zingen, leek het wel alsof ze met meer mensen op straat waren dan in werkelijkheid het geval was. Zelfs politie en andere ordediensten leken soms onder de indruk en leken hun optreden aan te passen.

Maar 'Amazing Grace' werd evengoed gezongen door de blanke folkzanger Arlo Guthrie op het voornamelijk door blanke jongeren bezochte Woodstock Festival. En het lied werd gespeeld tijdens de uitvaart van Republikeinse presidenten als Richard Nixon en Ronald Reagan. 'Amazing Grace' laat kennelijk weinigen onberoerd.

Zonder een hevige storm op de Atlantische Oceaan op 10 maart 1748 had een van de populairste liedjes aller tijden nooit bestaan. Tot dat moment was John Newton (1725-1807) behoorlijk van God los. Hij diende bij de marine en werkte op slavenschepen. Aan boord stond niemand te kijken van een beetje grofheid, maar Newton maakte het soms wel erg bont. Hij kreeg disciplinaire straffen vanwege zijn eigenzinnige en grove optredens, werd aan boord als een slaaf in de boeien geslagen en werkte voor straf zelfs enige tijd op een plantage in West-Afrika.

De storm zorgde voor een andere Newton. Het was niet zo dat hij zich met een loerende verdrinkingsdood ter plekke bekeerde. Hij beloofde wel dat hij, als het schip gespaard zou blijven, de Bijbel zou bestuderen. Enkele weken na de barre nacht midden op zee bereikte de boot, zwaar beschadigd en met nauwelijks nog voedsel en water aan boord, veilig een Ierse haven. Newton hield woord en verdiepte zich in de Heilige Schrift. Later zou hij voor dat doel ook nog Grieks, Hebreeuws en Aramees leren.

De handel in Afrikanen vond hij op dat moment nog verenigbaar met zijn christelijke levenswandel. Hij maakte reizen als kapitein van slavenschepen en zou daarna nog investeren in deze 'bedrijfstak'.

Vanaf 1754 inde Newton belastingen in de haven van Liverpool. Tien jaar later zei hij dat soort wereldse betrekkingen definitief vaarwel en werd hij tot priester in de Anglicaanse kerk gewijd. In die hoedanigheid schreef hij als illustratie bij zijn preek op nieuwjaarsdag 1773 de hymne 'Amazing Grace'. Een passage in het bijbelboek Kronieken waarin koning David zich afvraagt waarom God hem en zijn huis zo ver heeft gebracht vormde de inspiratiebron.

"Amazing Grace, how sweet the sound / That saved a wretch like me. / I once was lost but now I am found / Was blind, but now I see." De tekst had zonder meer iets autobiografisch. Maar miljoenen zouden zich er uiteindelijk in herkennen.

Het lied werd kort na het ontstaan veel gebruikt bij evangelisatie in Engeland. Een halve eeuw later waaide het over naar de VS, waar de tekst werd gemengd met de melodie van een ander bestaand lied. Dit is de versie die nu nog gangbaar is. De oorspronkelijke melodie ging verloren in de mist van de geschiedenis.

Schrijfster Harriet Beecher Stowe voegde in haar beroemde boek 'De negerhut van oom Tom' (1852) ook nog eens een couplet toe uit een ander lied. De oud-slavenhandelaar Newton misstond niet in deze aanklagende roman. De Brit had op latere leeftijd vergiffenis gevraagd voor zijn vroegere misstappen en ging voorop met het pamflet 'Thoughts upon the slave trade' (1788) en verleende steun aan William Wilberforce, die in het Britse parlement een lans brak voor afschaffing van de slavernij in het Britse rijk.

Newton leefde net lang genoeg om dat nog mee te maken. Zijn 'Amazing Grace' bleek onsterfelijk en kreeg in de loop der eeuwen duizenden versies (van Mahalia Jackson en Aretha Franklin tot Elvis Presley en Johnny Cash).

Voor Nederland maakte de journalist Karel Hille een nieuwe tekst op de melodie van 'Amazing Grace': 'Waarheen leidt de weg die we moeten gaan / Waarvoor zijn wij op aard?' Het lied, getiteld 'Waarheen, waarvoor', in 1971 uitgebracht door Mieke Telkamp, werd een heuse uitvaarthit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden