Een liber amicorum met nogal wat lelijke zinnen en filosofisch jargon

Doordenken doorwerken. Intercultureel en eco-sociaal denken en doen. **

De auteurs

Dit is een 'liber amicorum', een vriendenboek. Vijftien denkers (vaak ook doeners) bouwen in deze bundel voort op het pionierswerk van de dit jaar overleden filosoof Heinz Kimmerle (1930-2016). Onder de auteurs vooral veel filosofen, zoals Sophie Oluwole, Marc Schuilenburg en Henk Oosterling. Maar de praktische instelling van de laatste, oprichter van educatief project RotterdamVakmanstad, kenmerkt ook veel andere auteurs, zoals gespreksleidster Renate Schepen en diplomate Dorine van Norren. Engagement lijkt het logisch gevolg van Kimmerle's interculturele filosofie.

Thematiek

Maar wat is interculturele filosofie, en waarom verleidt die tot praktische projecten? Kort gezegd komt het hier op neer: Kimmerle vindt dat het 'eurocentrisme' de wereld niet verder helpt. Mondiale problemen die al in de vorige eeuw zichtbaar werden - klimaatverandering, migratiestromen - vragen om mondiaal denken. Europeanen moeten leren openstaan voor andere perspectieven. Zoals Afrikaanse filosofieën, waarvoor Kimmerle als eerste in Nederland belangstelling toonde. Afrika leerde hem te denken vanuit een 'wij'. Ons westerse, 'piramidale denken' (vanuit één punt: het ik) maakt dan plaats voor vertrouwen in netwerken, tussen culturen, maar ook tussen buurtgenoten. Zorgen voor elkaar betekent ook zorgen voor de natuur, en in deze geest pleit een van auteurs, Aetzel Groen voor onderwijs in 'ecosofie'. Kinderen zouden al vroeg moeten leren wat ze kunnen dóen om eco-bewuster te leven. Bijvoorbeeld door groente te verbouwen in de buurtmoestuin. Zo wordt het denken 'wij' in de praktijk gebracht.

Mooiste zin

Die zin komt niet van een filosoof, maar van de in de jaren negentig uit Sierra Leone gevluchte schrijver-journalist Babah Tarawally. 'De IK die naar mijn voornaam verwijst, is te vergelijken met een paard dat een kar trekt. De IK in dienst van het WIJ.' In Nederland, buiten het asielzoekerscentrum, voelde Tarawally zich dan ook 'een paard zonder kar'.

Lelijkste zin

'Hoe ver kan het affirmatieve perspectief op ressentiment worden opgerekt, zodat het andere perspectieven insluit, tot de ander uiteindelijk niet langer wordt afgewezen, maar deze in zijn anders-zijn, zoals Kimmerle dat aan het eind van zijn studie thematiseert, wordt geaccepteerd?'

Reden om dit boek niet te lezen

Lelijke zinnen als de hierboven geciteerde zijn geen uitzondering. Hoe verschillend de auteurs ook zijn, en hoe actueel de kwesties die ze aansnijden, de vaak op filosofen als Agamben en Deleuze gestoelde terminologie maakt de artikelen er niet duidelijker op. Dat is trouwens niet de enige irritatie die dit boek kan wekken. Want de filosofie die erin wordt beleden richt zich in de woorden van een van de auteurs 'tegen de zelfgenoegzaamheid'.

Met andere woorden: wij westerlingen moeten toch eens kritisch naar onszelf kijken. En juist die cultuur van 'linkse' zelfkritiek en kosmopolitisme staat onder druk. Moeten we echt nóg verder opschuiven naar de ander? Of moeten we onze eigen normen en waarden - ons eigen denken - steviger verankeren? Bent u die laatste mening toegedaan, dan zal dit boek u regelmatig hevig ergeren.

Reden om dit boek wel te lezen.

Misschien vraagt u zich af wat er mis is met Halbe Zijlstra's ideeën over 'onze' cultuur. Misschien lijkt het u zinvoller om te denken vanuit een dialoog, dus vanuit de gedachte dat het ándere u ook iets te leren heeft. U ontdekt 'de vreemdeling in uzelf' of u vindt dat een bewustere omgang met de natuur ook een radicaal andere manier van denken vereist.

Als u over zulke kwesties stevig door wilt denken en niet opziet tegen filosofisch jargon, vindt u in dit boek een rijke bron aan radicaal vernieuwende ideeën. Die zijn trouwens niet allemaal wollig of academisch opgeschreven. Tarawally's verslag van zijn zoektocht naar een nieuw 'wij' is dat zeker niet. Om in te burgeren sluit de streng opgevoede moslim zich aan bij de vrijgemaakte gereformeerde kerk in Drachten. En bij volleybalteam De Turfstekers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden