Een levensreis in zevenen

Wereldwijd vieren de moslims met ingang van gisteren, de tiende dag van de maand waarin de hadj - de bedevaart naar Mekka - wordt gehouden, het offerfeest 'Id al-Adh'ha'. Moslimpublicist Abdulwahid van Bommel laat, via de Tora, zijn gedachten naar Mekka dwalen.

Abdulwahid van Bommel

...hoe ik optrok in een dichte menigte voor hen uitliep naar het huis van God bij de stem van jubel en dank een pelgrimerende menigte (psalm 42:4)

Het werkwoord Chagag komt op verschillende plaatsen in de Tora voor in de betekenis van 'op pelgrimstocht gaan' of 'zijn pelgrimsverplichtingen nakomen'. Drie pelgrimsfeesten per jaar zul je mij vieren: het pelgrimsfeest der matzot (ongezuurde broden) zul je onderhouden; zeven dagen zul je matzot eten zoals ik je bevolen heb, op de vaste datum van de maand Aviv, want toen ben je uit Egypte getrokken. Maar men mag voor mij niet verschijnen met lege handen (...) Driemaal per jaar zullen al je mannen verschijnen voor het aangezicht van de Heer Adonaj (Exodus 23:14-17).

Op deze reis namen de pelgrims ook een deel van de oogst en offerdieren mee. Die werden in de tempel geslacht en het vlees werd in gezelschap van een grotere groep pelgrims gegeten. De overeenkomsten met dit Koranvers zijn duidelijk: En verkondig de Hadj onder de mensen. Zij zullen van heinde en verre tot u komen, zodat zij kunnen getuigen van de zaken waar zij voordeel van hebben en Allahs naam op bepaalde dagen hardop gedenken, over de dieren van het vee dat Hij hen heeft geschonken. Eet er dan van en voedt de noodlijdende en de arme, laat ze daarna zichzelf reinigen en verzorgen, laten ze hun geloften vervullen en rond het Oude Huis gaan (22:27-29)

Gods huis - 'baitullah', klinkt paradoxaal in een geestelijk klimaat waar het idee van goddelijke transcendentheid alles overheerst. Dienen we het als symbool te begrijpen? God woont in het centrum van de wereld. Waar? Zoals hij woont in het innerlijkste van de mens. 'Het heiligste der heiligen' is ook een kubusachtige vorm. Er omheen bevindt zich de 'kiswah', de sluier van goddelijke genade. We komen bij een centrumgedachte: tot God keert alles terug, alle gebeden in één richting: Mekka. De liturgie van de islam is op twee manieren met de Ka'baverbonden. Statisch. Alle moskeeën en allerlei andere geografische punten zijn verbonden met één middelpunt: de Ka'ba. Dynamisch. De bedevaart beweegt zich door de moslimwereld als het bloed in de aderen van het menselijk lichaam. De Ka'ba als het hart van de mensheid diende gereinigd te worden. Dit gebeurde tijdens de verovering van Mekka. Het Koranvers, De Waarheid is gekomen en al wat onwaar is, is gedoemd te verdwijnen (17:81), kondigde de uittocht der afgoden en het aniconisme van de islam aan.

Koortsige gedachtenflarden, lopend in een pelgrimerende menigte:

Eerste ommegang. De symboliek van de 'Tawaaf', het rond de Ka'ba gaan is als de beweging van onze gedachten tijdens meditatie rond het ongrijpbare midden van onze ziel. De zichtbare wereld als symbool van de onzichtbare wereld: de onzichtbare niveaus van het bestaan. De levensreis. Op weg. Het zoeken begint. En zij die naar Ons streven, zullen Wij zeker op Onze wegen leiden (29:69)

Tweede ommegang. Madjnun zocht Leila in het stof van de weg. Iemand vroeg: ,,Hoe kun je zo'n zuivere parel in het stof vinden?'' ,,Ik zoek haar overal, opdat ik haar op zekere dag ergens zal vinden.'' Als eens de poort opengaat, wat is geloof, wat is de afvalligheid dan voor hem? Aan de andere zijde van de poort vindt hij geen van beiden.

Derde ommegang. De weg naar de liefde. Liefde heeft mij mijn gelukkige thuis doen verlaten. Je hebt mijn hart genomen en nu ben ik weg. Waar zal ik mijzelf terugvinden? Voornaamste gevoel: pijn.

Vierde ommegang. Alles achterlaten en alles verkopen voor één doel, zoals Abraham deed. De zoeker ontdekt dat rationele elementen niet worden gewaardeerd. Als je kijkt met het oog van het intellect zul je nooit de liefde begrijpen. Madjnun hulde zich in een schaapshuid om temidden van een kudde een glimp van Leila op te kunnen vangen.

Vijfde ommegang. Geen begin geen einde. Van de wieg tot het graf. Ieder kind komt huilend ter wereld en iedereen eromheen lacht. Wij trachten met een glimlach deze wereld te verlaten en iedereen eromheen huilt. De opdracht luidt te sterven voor je sterft. Mensen vragen: wat heeft hij nagelaten? Engelen vragen: wat heeft hij vooruitgezonden? Als een minnaar ergens anders slaapt dan in zijn doodskist, is hij voor God alleen een minnaar van zichzelf. Als je het pad der liefde uit onwetendheid bent opgegaan, past de slaap je, nietswaardige.

Zesde ommegang. Yunus Emre zegt: ,,Kennis is weten wat kennis is. Kennis is jezelf kennen: als je jezelf niet leert kennen, waar is al die studie dan voor nodig? Zoals de Koran zegt: Wij zullen hen onze tekenen tot aan de horizonnen en in henzelf tonen (41:53).

Zevende ommegang. Alle dingen zijn vergankelijk, behalve Zijn aangezicht. 'Toen ik de stralen van die zon aanschouwde, werd ik uit het bestaan gerukt. Water stroomde terug naar water'. 'O Ziel die volledig tot rust is gekomen. Keer terug tot je Schepper, plezier in Hem scheppend, in Zijn welbehagen. Ga dan binnen bij mijn dienaren en ga binnen in mijn tuin.' (89:27-30)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden