Review

Een lesje voor het arrogante Nederland

Bob van den Bos, oud D66-parlementariër, is gepromoveerd op een dieptepunt in de Nederlandse diplomatie.

’Nederland is die Zwarte Maandag, 30 september 1991, lelijk op z’n nummer gezet. We zijn afgegaan als een gieter, zei minister Van den Broek van buitenlandse zaken. Nederland was de tweede helft van dat jaar voorzitter van de EG en kwam met vergaande voorstellen voor een Europese Politieke Unie. De andere lidstaten veegden die van tafel, we kregen alleen de steun van België.

Het was verbijsterend, zo’n blunder van zulke door de wol geverfde politici. Want naast Van den Broek had je premier Lubbers, die ook op Europees vlak zeer ervaren was, en staatssecretaris Piet Dankert van buitenlandse zaken, oud-voorzitter van het Europees Parlement - het waren de beste politici van hun generatie. Het heeft me altijd gefascineerd, als politicoloog en als politicus - ik was in die tijd lid van de Eerste Kamer: wat is er misgegaan?

Het is een opeenstapeling van fouten, misinterpretaties en verkeerde veronderstellingen geweest. Nederland kwam ineens met een nieuwe tekst, terwijl de vorige EG-voorzitter Luxemburg al een document had opgesteld waarover op onderdelen inmiddels overeenstemming bestond. Dat viel niet goed bij de andere lidstaten die ook moeite hadden met de geheimzinnigheid waarmee de nieuwe voorstellen werden omgeven. Nederland taxeerde de steun van Duitsland totaal verkeerd: bondskanselier Kohl en minister Genscher van buitenlandse zaken waren boos omdat Lubbers kritisch was geweest over de hereniging van de twee Duitslanden, Genscher vond bovendien dat Nederland te veel zeurde over de erkenning door Duitsland van Kroatië en Slovenië.

Ik ben er tijdens mijn onderzoek achtergekomen dat staatssecretaris Dankert en voorzitter Jacques Delors van de Europese Commissie die zomer onder één hoedje speelden. De Fransman Delors was op dat moment op het toppunt van zijn macht. De voorstellen van Nederland zijn opgesteld door zijn staf, in vlekkeloos Frans. Lubbers en Van den Broek wisten daar niets van. En Dankert ging rustig met vakantie.

Wat bij die resolute afwijzing meespeelde wass dat Nederland eens een lesje geleerd moest worden. Ons land was altijd haantje de voorste, wij voelden ons een grote lidstaat. Dat wekte irritatie. Nederland moest een toontje lager zingen. Dus de afgang kwam sommige landen wel goed uit.

Zwarte Maandag is een belangrijk omslagpunt geweest. Daarna kwam in Nederland de discussie op of we niet te veel aan Brussel afdroegen. Dat was vroeger nooit een punt, we kwamen nooit zo luidruchtig op voor materiële belangen, het ging om de Europese gedachte. Ik denk dat er die zin een rechtstreekse lijn loopt van Zwarte Maandag naar de afwijzing van de Europese Grondwet, drie jaar geleden. Nederland is veel sceptischer over Europa gaan denken.

Lubbers heeft in de weken erna nog een kunststukje geleverd. Hij wist ondanks alle aangerichte ellende toch op de top van Maastricht een akkoord te bereiken over een nieuw Europees verdrag. Dat was een formidabele prestatie.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden