Een lenige volksgeest

Ed Wubbe (FOTO BRYNDIS BRYNJOLFSDOTTIR)

Na ’Heartland’ en ’Waveland’ komt Scapino Ballet met de voorstelling ’Holland’, over de natie van de koopman en de dominee.

Op het affiche van ’Holland’, het nieuwste programma van Scapino Ballet Rotterdam, staat een man met een tulband afgebeeld. Choreograaf en artistiek leider van het dansgezelschap Ed Wubbe vindt de frictie die eruit spreekt prikkelend. „Het affichebeeld is bijna een exacte kopie van een schilderij van oude meester Jan van Eijck, maar door de huidige maatschappelijke situatie krijgt het een volstrekt nieuwe lading. Wij denken meteen aan een moslim, een talibanstrijder misschien wel. Vreemd en bedreigend. Nederlandse handelslui lieten zich in de zeventiende eeuw echter graag vereeuwigen met een tulband op hun hoofd. Als teken van welstand, mannen van de wereld. Het woord tulp is etymologisch te herleiden tot het Arabisch voor tulband. Die tulband is ons dus helemaal niet zo vreemd. Het hoort meer bij ons dan we denken.”

In ’Holland’, Wubbe’s eerste grote ensemblestuk sinds 2005, dook de choreograaf in wat hij noemt ’het Holland-gevoel’. Ed Wubbe: „Na recente programma’s als ’Heartland’ en ’Waveland’, die het publiek naar een abstracte, gevoelsmatige plek wilden leiden, vond ik dat de trilogie met een concreet ’land’ moest worden afgesloten. Door een locatieproject in het Frans Hals Museum stonden de regentenportretten nog vers op mijn netvlies: statig en vervlogen, en tegelijk ergens wonderlijk modern.” Wubbe verdiepte zich daarop in de Hollandse Meesters, als studie naar de zeventiende-eeuwse Hollander. Daar liggen toch de wortels van onze identiteit, meent hij. „Een natie van enerzijds diep geloof, afgeschermd in kleine gemeenschappen, anderzijds op de buitenwereld gericht – de zeeën op. Een natie van de koopman en de dominee.”

De dominee komt vooral in de kostumering van de dansers in ’Holland’ voorbij. „Staphorst, Capelle, Lekkerkerk: kleine geloofsgemeenschappen waarin nog steeds strikte kledingvoorschriften gelden. Maar deze kunnen net zo goed van chassidische joden in Amsterdam zijn, of van moslims in Rotterdam. Alles wat orthodox is, kent verrassende overeenkomsten.”

Het harmonium, het instrument waaraan men in protestante familiekring psalmen zingt, wordt in ’Holland’ bespeeld door een danseres. Het achterdoek op toneel toont wolkenluchten, in schoonheid specifiek voor Nederland zo leerde Wubbe, door de reflecties op ons vele water.

Dat water was bepalend voor de koopman binnen de Nederlandse identiteit. „Het winnen van land uit het water maakte ons gestructureerd en georganiseerd, het bevaren van zeeën plooide onze handelsgeest. Het maakte dat we ons calvinisme ook makkelijk opzij kunnen zetten als de situatie daarom vraagt. Onze volksgeest is zeer lenig.” De discrepantie tussen klein, soms benepen, en groot en dynamisch vond zijn weg in de bewegingstaal. „Choreograferen paalt aan bij een Hollandse kwaliteit: het organiseren van dynamiek.”

De Nederlandse danswereld is internationaal georiënteerd, bij Scapino dansen tien nationaliteiten. Volgens Wubbe komt dat doordat Nederland openstaat voor het vreemde. „Iedereen spreekt Engels en is tolerant ten opzichte van ras, sekse en geaardheid. Men is niet zo snel geshockeerd in Nederland. We zijn klein, maar er gebeurt veel. Ook op cultureel gebied. Dat maakt dat het hier fijn toeven is.”

Tegelijkertijd maakt Wubbe zich grote zorgen over groeiende intolerantie. „Dat brengt ons terug bij de tulband. We leven inmiddels in een zeer diverse maatschappij met allerlei uitingen, van hoofddoek tot djellaba, die nieuw voor ons zijn. Wat ik met ’Holland’ probeer te zeggen is dat alles dichterbij staat dan we ons 1-2-3 realiseren. We hoeven niet zo bang te zijn.”

Natuurlijk sluit hij zijn ogen niet voor de problemen die een veranderende samenleving met zich meebrengen, aldus Wubbe. „Maar ik zie voornamelijk migranten die gewoon hun leven leiden en dat ook heel goed doen. De angst wordt uitvergroot, door de media, de politiek. Onze tolerantie voor het vreemde dreigt om te slaan in een fobie.” Politiek populisme, tot een nieuw soort mantra verheven, vindt Wubbe zorgelijk. „Deze nieuwe politiek toont weinig binding met cultuur. Vroeger waren politici culturele voortrekkers, erudiet en belezen – je zag ze bij elke première terug. De Bolkesteins, de Van Mierlo’s: ze beschouwden het als hun taak cultuur te verdedigen. Nu wordt cultuur weggezet als elitair, niet belangrijk. Of erger: als uitvreterij. Als deze trend doorzet ben ik bang dat de cultuursector in zijn geheel onder druk komt te staan. Terwijl het voor de ontwikkeling van een land onontbeerlijk is om in cultuur te investeren.”

Met ’Holland’ levert Wubbe geen politiek pamflet af, hij slaat niet hard met zijn vuist op tafel. „Rudi van Dantzig deed dat goed in zijn geëngageerde balletten. Verder komen weinig dansmakers goed weg met expliciete maatschappijkritiek. Ik zou graag willen dat ’Holland’ wordt gezien als pleidooi voor wat we als samenleving met elkaar delen. We zouden daar gezamenlijk het beste uit moeten halen.”

Volgend seizoen is Ed Wubbe (Amstelveen, 1957) dertig jaar actief als choreograaf. Maar hij is niet zo van de jubilea. „Ik kies voor vooruitgaan, ik blik liever niet terug.” In tegenstelling tot andere gezelschappen als Introdans en Het Nationale Ballet heeft Scapino Ballet Rotterdam geen museale functie. Wubbe: „Wij halen geen oude werken terug, wij richten ons specifiek op ontwikkeling.” Belangrijk vindt hij de ontsluiting van de kunstvorm. Daarom wordt door Scapino ook aansluiting bij urban dansstijlen gezocht. Dat resulteerde vorig seizoen onder meer in de prachtige solo ’Leading Edge’ die Ed Wubbe voor urban gastdanser Besim Hoti creëerde. Op de cellosuites van Bach werd in het lijf van Hoti, genomineerd voor een Zwaan voor beste dansprestatie, een hyperdynamisch amalgaam gesmeed van urban en moderne dans. „Het is een feit dat jongeren eerder kiezen voor een workshop urban dance dan voor een balletklas”, constateert Wubbe. „En aangezien we in tegenstelling tot de populaire musical geen gigantische reclamebudgetten hebben, zullen we het over een andere boeg moeten gooien. Investeren in het leggen van verbindingen, maar ook door te kijken hoe dans meer ’gewicht’ kan krijgen. Theater kan maatschappelijk relevant zijn en daarom aansprekend zijn, dans is van nature niet zo concreet. Ik hoop dat ’Holland’ ook een stap in de juiste richting is om dans meer importantie te geven. Ik geloof er heilig in dat de dans veel meer mensen kan aanspreken dan nu gebeurt. We moeten ze dan wel binnen zien te slepen.”

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden