Een leger van bambini-sitters

Lang leve opa en oma! Met dit motto trekt Trouw deze zomer door de wereld om te zien hoe de groeiende grijze golf zijn steentje de komende jaren bijdraagt. Of moet bijdragen. Als oppas, als hyperconsument, als doorwerker of als redder van het platteland. Vandaag deel 1: Italië.

'Heb je een lekker slaapje gedaan, amore mio? De kleine Matteo (4 maanden) kijkt vanonder zijn lange wimpers vriendelijk naar zijn oma. Maddalena Salinetti (64) heeft deze warme maandagmiddag met haar kleinzoon de verkoeling opgezocht van een schaduwrijk Romeins park vol palmen en oleanders. Ze zit op een bankje en wiegt de kinderwagen. "Ik pas maandag tot en met vrijdag op Matteo, de hele dag", vertelt Salinetti, een kleine vrouw met kort roodgeverfd haar en groene ogen. "Zijn ouders werken fulltime en een crèche vinden we geen prettig idee. Je hoort zoveel nare verhalen over mishandeling en misbruik. Daarom fungeer ik als babysitter. Ik ben niet oud, ik voel me jong. En ik doe het graag, ik ben gek op deze kleine." Ze aait de blote voetjes van het jongetje.

Maddalena Salinetti en haar man hebben twee dochters. De ene kreeg Matteo, de andere zeven jaar geleden Marco. "Op Marco heb ik jarenlang gepast, totdat hij naar de lagere school ging. Ik stond elke dag om half zes op en nam om half zeven de bus naar de andere kant van de stad. Twee keer overstappen, dat was best pittig, ja, maar het was nodig."

Deze Italiaanse grootmoeder is zeker geen uitzondering: in dit land zonder veel sociale voorzieningen, met weinig parttimebanen, zonder naschoolse opvang en met een schreeuwend tekort aan (betaalbare) crèches vormen de oma's en opa's een leger van babysitters. Bijna 7 miljoen Italianen zijn grootouders; 5,9 miljoen van hen passen geregeld op de bambini.

Het zijn vooral financiële redenen die van opa en oma een onmisbare oppas maken; een permanente oppas kost al gauw 1000 euro per maand. "Mijn dochter en haar man, de ouders van Matteo, betalen maandelijks een hypotheek van 700 euro. Mijn dochter verdient als lerares 1700 euro. Als ik niet voor haar zoontje zorg, gaat haar salaris dus helemaal op aan het huis en de kinderopvang."

Terwijl andere ouderen zich met kinderwagens richting de schommel en de glijbaan verderop begeven, vertelt Maddalena dat ze denkt dat Matteo soms huilt omdat hij zijn moeder mist. "Maar ja, mijn dochter móet wel werken. Gezinnen in Italië hebben twee werkende ouders nodig om het hoofd boven water te houden."

Veel gepensioneerde grootouders vinden het echter ook gewoon heerlijk om tijd met hun kleinkinderen door te brengen. Op het bankje tegenover Maddalena zit Carla Valentini (68), een oud-onderwijzeres. Ze kletst gezellig met Sofia (7), haar enige kleinkind. "Mijn dochter is advocate. Ze zou best elke dag een oppas kunnen betalen, maar mijn man en ik vinden het leuk om Sofia twee keer per week na school bij ons te hebben, totdat haar moeder haar rond half acht ophaalt." Carla bakt koekjes met Sofia, of neemt haar mee naar de bioscoop. En ze vertelt haar kleindochter vaak over haar eigen jeugd, en over de barre tijden van de Tweede Wereldoorlog. "Ik probeer Sofia bij te brengen dat het niet vanzelfsprekend is dat zij zo veel heeft. De kinderen van nu bezitten zó veel, die waarderen niets." De opgewekte oma - in een oudroze linnen jurk met bijpassende zonnebril - vindt oppassen erg nuttig. "Voor de psychologische ontwikkeling van een kind is het goed om een band met opa en oma te hebben."

Valentini is een tevreden pensionata, al maakt ze zich ook zorgen: "In Griekenland gaat het helemaal mis. En Berlusconi heeft Italië in de grootste problemen gebracht. Het zou me niets verbazen als de staat straks de pensioenen niet meer kan betalen."

Uit een recente peiling van het Italiaanse Coesis Research blijkt dat 59 procent van de Italiaanse bejaarden hun kinderen en kleinkinderen financieel bijstaan. Zo ook Salinetti en haar echtgenoot. "Mijn man heeft een pensioen van 1700 euro. Ik ontvang niks want ik heb nooit gewerkt. Gelukkig is de hypotheek afgelost, anders zouden we echt een probleem hebben. Ik merk wel dat onze koopkracht achteruit holt omdat er op pensioenen al jaren geen inflatiecorrectie meer wordt toegepast. Maar als we geen gekke dingen doen en alleen af en toe in een pizzeria eten, komen we prima rond. Wanneer we een paar honderd euro overhouden, geven we die aan onze dochters."

Twee jongetjes van een jaar of zes hollen langs. De opa van de tweeling, Claudio Martellini (74), roept: "Niet rennen, hier blijven!" De kinderen gaan naast de fontein een balletje trappen, opa ploft op een bankje in de schaduw. Hij blijkt drie dagen in de week na schooltijd op zijn kleinzoons te passen. "Elke dag een oppas betalen is te duur voor mijn dochter en haar man." Martellini is een gepensioneerde econoom die graag met zijn vrouw naar tentoonstellingen gaat en documentaires over archeologie op tv bekijkt. Hij loopt wat moeilijk en vindt het oppassen best zwaar. Toch zou hij het niet anders willen. "Wij helpen onze dochter graag. En kinderen moeten liefst bij familie en niet bij vreemden zijn, vinden we. En ik ben erg aan de jongens gehecht. Ze gaan straks op vakantie; ik zal ze vreselijk missen."

Eén op vijf is 'grijs' en 16.000 zijn zelfs 100-plus
Italië telt 60 miljoen inwoners. Het is een van de meest vergrijsde landen van Europa: 20,3 procent van de bevolking is ouder dan 65 jaar; 5,8 procent is ouder dan 80 jaar en er wonen maar liefst 16.000 bejaarden die de 100 zijn gepasseerd.

Op elke 100 mensen die werken zijn er 71 ouderen die niet werken. De pensioenleeftijd voor mannen is momenteel 65 jaar, die voor vrouwen 61 jaar. Het is de bedoeling dat vrouwen vanaf 2012 ook pas op hun 65ste met pensioen kunnen.

In Italië ontvangen 16,2 miljoen mensen een pensioen: mannen krijgen gemiddeld 1311 euro per maand en vrouwen gemiddeld 893 euro. Bijna de helft van alle pensionati heeft een pensioen dat lager is dan 1000 euro per maand. Het overgrote deel van de bejaarden bezit een hypotheekvrij huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden