Een legende is Uytdehaage nooit geworden

Jochem Uytdehaage staakt de strijd. Als dertigjarige stopt de alleskunner van de winter van 2002 met schaatsen.

Jubelend riep hij in een bomvol Thialf aan het eind van zijn gouden seizoen in 2002 dat hij met de wereldtitel allround erbij nu alles had gewonnen wat er te winnen was. Wat voor uitdagingen waren er nog? „Ik kan net zo goed stoppen”, zei hij lachend, pas 25 jaar.

Dat idee is Uytdehaage blijven achtervolgen. Hij heeft lichaam en geest nooit meer zo kunnen prikkelen dat hij zijn eigen grenzen verlegde. Gisteravond werd bekend dat hij niet langer wil figureren in het circus dat hij eens zo domineerde. Zijn besluit komt niet als een verrassing. Hij had het twee weken geleden al aangekondigd na weer een dramatische optreden.

Zijn erfenis blijft zeer bijzonder, terwijl de geboren Utrechter nooit als een natuurtalent te boek heeft gestaan. Hij moest het hebben van hard werken. Dat deed hij. Schaatsen was voor de jonge student werktuigbouwkunde een passie, bijna een obsessie. Nadat hij onder de hoede van Gerard Kemkers was gekomen ging het snel. Na zijn nationale titel in 2001 werd hij de sensatie van de olympische winter van Salt Lake City. Hij won het EK, olympisch goud op de vijf en tien kilometer in wereldrecords, zilver op de 1500 meter, en het WK in een wereldrecord punten. Alleen Ard Schenk had het in 1972 nog net iets beter gedaan. Maar een legende zou Uytdehaage nooit worden.

Aan de top blijven bleek lastig. Hij was ineens een bekende Nederlander was geworden. Hij voelde zich gevangen in de rol die hij dacht te moeten spelen als kampioen. Hij maakte zich druk over zijn imago. Hij had moeite om de balans te vinden in zijn leven. Hij had het ‘druk met het niet druk hebben’. In 2004 richtte hij de stichting Sporttop op, met het doel jonge sporters te ondersteunen.

Bij een zwaar auto-ongeluk keek hij in september 2004 de dood in de ogen. Hij had uit het brandende wrak van zijn Donkersloot moeten vluchten na een klap tegen de vangrail. Hij leerde relativeren en dat leek even heilzaam te werken. Op het EK van 2005 werd hij in Heerenveen opnieuw Europees kampioen. Maar de show op dat EK werd gestolen door de aanstormende Sven Kramer. Het was achteraf gezien een voorbode van een definitieve machtswisseling. Kramer werd de grote man bij de TVM-ploeg, Uytdehaage had moeite met de branie van de jonge Fries.

Hij vertrok bij TVM, waar een nieuwe hiërarchie was gekomen. Uytdehaage was al enkele jaren aan het sukkelen. Hij was verbannen van het WK van 2005 omdat hij gestayerd had voor Carl Verheijen. Voor de Spelen van Turijn was hij niet goed genoeg meer. Op het EK van 2006 (elfde) liep hij diverse blessures op door een curieuze botsing met alweer Verheijen. Het lot leek hem te achtervolgen, het heilige vuur leek er ook niet meer te zijn. Volgens Verheijen, jaren zijn ploeggenoot, is Uytdehaage blijven hangen op het niveau van 2002. „Maar het schaatsen ontwikkelt zich en als je mee wilt moet je grenzen opzoeken. Ik denk dat Jochem dat niet altijd heeft kunnen doen.”

De onbevangen schaatser van 2002, die als een menselijke robot vlakke schema’s kon rijden, die perfect programmeerbaar leek voor succes, maar door zijn rationele inslag nooit een echte volksheld is geworden, kon niet meer onbekommerd genieten van de sport. Hij dacht te veel na. Maar hij had ze niet willen missen, zei hij laatst, de jaren van de neergang. Ze hebben hem een ‘rijker mens’ gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden