Een lastige 'oren en ogen'-missie

Hoeveel vrijheid krijgen de Nederlanders in Noord-Mali? 'We weten niet of het zal lukken djihadisten op te sporen.'

GAO - De Nederlandse genisten die een militair kamp uit de grond stampen in de woestijn van Mali beleven een heuglijk moment: de eerste containers met materiaal uit Nederland zijn via de Senegalese havenstad Dakar aangekomen op de bouwplaats bij het stadje Gao. Maar als de eerste vrachtwagen een onhandige manoeuvre maakt en zich vastrijdt in het zand, zakt de stemming in. Majoor Jasper Kremers, aanvoerder van de genisten, loopt hoofdschuddend weg: "Dit kan nog wel eens heel lang duren."

De bouw van het Nederlandse kamp Castor, onderdeel van de ruim 12.000 man sterke VN-vredesoperatie Minumsa, verloopt trager dan gepland. De lokale ongemakken zijn legio, maar het logge en bureaucratische VN-apparaat, dat elke militaire slagkracht ontbeert, zorgt voor minstens zoveel ergernis.

Ondanks de dagelijkse tegenslagen werken de genisten zich al sinds januari een slag in de rondte. Kremers pakt de plattegrond erbij: "Eigenlijk zijn we bezig een mini-dorp te bouwen. Met een eigen vliegveldje voor de vier Apachehelikopters die moeten komen. Daarnaast gaan andere Minusma-bataljons hier ook hun bivak opslaan. Dit wordt Superkamp Gao!"

Vooralsnog verrichten de Nederlandse militairen hun noeste arbeid in isolatie. Twee keer per week worden er in Gao telefoonkaarten, frisdrank voor de bar en pvc-buizen ingeslagen. Verdere contacten met de lokale bevolking zijn er nauwelijks. Maar met de komst van de hoofdmacht, die begin mei op sterkte moet zijn, moeten de Nederlanders hun 'ogen en oren' gaan openzetten.

Die hoofdmacht ¿ 450 mannen en vrouwen - zal zich bezighouden met het inwinnen van inlichtingen over het doen en laten van djihadisten en andere gewapende of criminele groeperingen in het noorden van Mali. Naast de inzet van geavanceerde apparatuur - Apache's, drones - zullen er banden worden gesmeed met plaatselijke sleutelfiguren. De verzamelde gegevens worden vastgelegd in een database, die gekoppeld wordt aan internationale informatiesystemen over terrorisme en aanverwante zaken.

De 'ogen en oren'-missie is in Nederland met de nodige scepsis ontvangen. Commandant Mark Huiskes is zich bewust van de lastige opdracht: "Op dit moment is niet duidelijk in hoeverre het zal lukken om djihadisten op te sporen. Het probleem speelt zich af in een enorm groot gebied dat landsgrenzen overschrijdt. Maar los daarvan gaat het er ook om de Malinese bevolking weerbaarder te maken tegen toekomstige aanvallen door het openbaar bestuur te herstellen."

Het mandaat van Minusma bevat ook een tot nu toe onderbelicht facet: het mogelijk maken van de terugkeer van de Malinese staat in het barre noorden van Mali. Toen het gebied in het voorjaar van 2012 werd ingenomen door Toeareg-rebellen en islamistische groeperingen, sloten de overheidsdiensten hun loketten, waarna het personeel naar het zuiden vertrok. Ruim een jaar na de militaire interventie van de Franse operatie Serval in januari 2013 schittert de overheid, die voor de bezetting al zwak was, nog altijd door afwezigheid.

Minusma en Serval lijken op dit punt tegengestelde belangen te hebben. Ex-minister Bert Koenders, die aan het hoofd van Minusma staat, vindt dat 'Mali moet worden teruggegeven aan de Malinezen'. De Fransen zijn in Mali om er te blijven. Majoor Peter Grotens: "Gezien de economische belangen die Frankrijk hier heeft, is het duidelijk dat ze een dikke vinger in de pap wil houden."

De controverse rond de Franse aanwezigheid spitst zich toe op het woestijnstadje Kidal, de gevaarlijkste en meest ondoorzichtige plek in heel Mali. De separatistische Toeareg-rebellen zouden er onder het toeziend oog van de Fransen tot aan de tanden bewapend rondrijden, terwijl het Malinese leger geacht wordt werkloos op de basis te blijven. Frankrijk heeft een lange traditie van zoete broodjes bakken met de opstandige Toeareg, een traditie die inmiddels op grote weerstand van de Malinezen stuit.

Nu Defensie transporthelikopters naar Gao gaat sturen, komt Kidal binnen de actieradius van de Nederlandse inlichtingenmissie te liggen. Het is de vraag in hoeverre Jean Bosco Kazura, hoofdcommandant van Minusma, het zich kan permitteren om de Nederlanders het geopolitieke krachtenveld rondom Kidal in te sturen. Dat zou wel eens zeer gevoelige informatie kunnen opleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden