Een lange weg door Europa

Fotograaf Piet den Blanken reist al jaren met vluchtelingenstromen mee, van de Oder-Neissegrens in de jaren negentig tot Lampedusa. Hoe komen migranten, nu op de Balkan, elke dag weer aan hun eerste levensbehoeften?

Hoe komen vluchtelingen op doorreis naar een nieuw bestaan aan eten, een slaapplek, schoon water? Dat is wat fotograaf Piet den Blanken al tientallen jaren vastlegt met zijn camera. Zijn fascinatie voor internationale migratie voerde hem naar heel wat grenzen. In de jaren negentig bijvoorbeeld naar de Oder-Neissegrens tussen Duitsland en Polen, toen nog de buitengrens van Europa. Maar hij maakte ook reportages op de Canarische eilanden, Lampedusa, in Oekraïne en Bulgarije. "De routes verschuiven voortdurend. Politici denken dat je met hekken en bewakers migranten kan stoppen. Maar ze zullen altijd een nieuwe route vinden."

Nieuwsgierig naar de omstandigheden op de relatief nieuwe Balkanroute, reisde Den Blanken vorige maand af naar het Griekse Lesbos. In de haven wachtte hij groepen vluchtelingen op en reisde met hen mee. Met de bus, de trein en te voet. De Balkanroute (zie kaartje) is de belangrijkste vluchtroute geworden voor vooral Syriërs, Afghanen en Pakistanen.

Koepeltentjes

"Toen ze de boten afstapten, zag ik direct verschil tussen deze groepen. De Afghanen en Pakistanen gingen onmiddellijk op zoek naar een stuk karton om op te slapen. De Syriërs waren duidelijk wat onhandiger, minder gewend te improviseren. Deze groep is over het algemeen welvarend en reist vaker in gezinsverband."

Als ze eenmaal de vereiste doorreisdocumenten hebben bemachtigd, kunnen de Syriërs onderweg af en toe een taxi nemen of in een hotel slapen. "De Afghanen en Pakistanen slapen in parken of zoeken een bushokje op. Ook kleine koepeltentjes, die een handige handelaar in Griekenland verkoopt voor zo'n 10 euro, doken overal op. Ik zag ze zelfs nog in de parken van Boedapest terug."

Hulp van autoriteiten of het Rode Kruis kwam Den Blanken nauwelijks tegen. Wel was hij verrast door de vele vrijwilligers langs de route. "Bij de grensovergang bijvoorbeeld stonden ze boterhammen en flesjes water uit te delen. Ik zag ook iemand bij het station een hele lading meloenen van een boer opkopen om vervolgens aan de vluchtelingen uit te delen." Complete chaos zoals de laatste dagen op het Griekse eiland Kos, waar gevechten uitbraken, kwam hij niet tegen. Wel vond hij het schrijnend hoe de politie met mensen omging. Ook beleefde hij in Macedonië angstige momenten toen een horde mensen een trein bestormde om een plekje te bemachtigen in een van de overvolle wagons. "Er werd getrokken en geduwd om bij elkaar te kunnen blijven."

Maar toen de snikhete grens bij Servië was bereikt, ging het er weer heel ordelijk aan toe. "De groepen vluchtelingen zetten spontaan hun tas keurig in een rij voor de douane om zo zelf niet in de brandende zon te hoeven staan maar op een koeler plekje onder de bomen. Natuurlijk zijn er ook frustraties, vooral tijdens het eindeloos wachten op papieren om het land te mogen doorkruisen. Ze hebben per land toestemming nodig om er in een paar dagen doorheen te reizen."

Om de tijd te doden wordt er dan gekaart, gepraat en de mobiele telefoon geraadpleegd. Volgens de fotograaf is die ondertussen een basisbehoefte geworden tijdens de tocht. "De smartphone is echt hun lifeline. Via sms'jes wordt voortdurend informatie uitgewisseld met mensen die al verder op de route zijn. Met name de Syriërs gebruiken hun telefoon ook om via Western Union geld te ontvangen. En toen ik met een groep Pakistanen door het hoge gras richting Hongaarse grens liep, gebruikten ze hun telefoon als gps."

Handel

Het opladen van die mobieltjes leverde een Macedonische ondernemer handel op. "Bij het station net over de Griekse grens had hij een haspel neergelegd waar zo'n veertig telefoons tegelijk opgeladen konden worden, voor een euro per stuk." Ook zag Den Blanken hoe in de haven van Athene twee mooie verkoopsters van Vodafone gratis simkaartjes uitdeelden. "Heel slim. Onderweg zullen de migranten hun beltegoed bij die maatschappij kopen."

Wat de fotograaf het zwaarste stuk van de reis vond? "Het laatste traject, waarbij we uren door Servië moesten lopen richting Hongaarse grens." Het verbaasde Den Blanken hoe relatief gemakkelijk de migranten illegaal die grens konden passeren. Uiteraard wilde hij het beruchte hek dat Hongarije zegt op te trekken om mensen te weren, fotograferen. "Ik werd naar een soort persvak geleid waar ik het hek mocht fotograferen. Maar toen ik daar later omheen liep zag ik dat het maar een klein stukje was, het leek wel een decor."

En ook hier stonden aan de andere kant van de grens weer vrijwilligers klaar. Dit keer met wegwerpscheermesjes en een provisorisch geïnstalleerde kraan. "Iedereen ging zich een beetje opknappen. Je voelde in de groep een soort opluchting. We zijn er, het doel is bereikt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden