Een land waar het boeddhisme mede ontsprong

Een onthutsende foto, deze week in de kranten. Een bos van palmbomen, verbrande resten, stukken golfplaat, en daartussen, op zijn stenen sokkel een beeld van Boeddha. De foto was in het zuidoosten van Bangladesh, niet ver van de grens met Burma, gemaakt.

In het weekeinde hadden daar duizenden moslims enige boeddhistische tempels aangevallen en platgebrand, omdat een jongen met een boeddhistische achtergrond op Facebook een foto van een halfverbrande koran zou hebben verspreid.

Het bijschrift vermeldde verder dat de bevolking van Bangladesh voor 90 procent uit moslims bestaat. Minder dan 1 procent is boeddhist.

Hoe licht ontvlambaar delen van de moslimwereldbevolking kunnen reageren, is intussen bekend, daar is nauwelijks een provocatie van enig niveau voor nodig. Een cartoon, een amateuristische video, en nu een plaatje door iemand gepost op Facebook - het verdwijnt met graagte in de muil van fanatici met een politieke agenda, die via hun agenten de massa's weten op te hitsen.

Bangladesh.

24 jaar geleden, in 1988, reisde ik er twee keer naar toe. Eerst in mei en daarna nog eens in september, toen een rampzalige overstroming had toegeslagen en meer dan de helft van het land wekenlang onder water bleef staan.

Overstromingen horen bij Bangladesh, een delta aan de monding van twee reusachtige Himalaya-rivieren, de Ganges en de Brahmaputra. Zestig kilometer ten noordwesten van de Bengaalse hoofdstad Dhaka vloeien ze samen in één machtige waterweg, de Meghna - een van de grootste waterafvoeren ter wereld.

Alluviaal laagland heet dat: oude modder, nieuwe modder en moerassen. Telkens verandert het land door de waterlopen van vorm, er verdwijnen oevers, nieuwe zandplaten verrijzen.

Maar wat heeft dat met die brandende Boeddha-tempels te maken?

Toen ik er rondreisde, werd het land geregeerd door een legerleider, Mohammed Ershad, die de islam tot staatsgodsdienst liet uitroepen. Daarvoor had hij opportune redenen; electorale en ook geopolitieke. Hij hoopte op verkiezingswinst en op financiële steun uit Saoedi-Arabië. Dat werkte. Toen het land overstroomde stroomden ook de oliedollars binnen.

Maar een steile islam was niet passend in een land van modder. Ik sprak een hoge islamitische schriftgeleerde, een zachtmoedig man, die zei: 'Bangladesh is een rivierdelta, we leven in een voortdurend veranderend land. In starre orthodoxie kunnen wij niet leven.'

Dat was 1988, toen een andere devote moslim me nog met trots uitlegde dat de grote boeddhistische leermeester Atisha duizend jaar eerder in Vikrampar, het huidige Dhaka, was geboren en van daaruit het boeddhisme zich over Azië had verspreid. De Borobudur tempel op Java kwam hieruit voort.

Goed dat die Borobudur niet in Bangladesh staat. Maar belangrijk is de toevoeging aan het nieuws dat de geschrokken boeddhisten na de brandstichtingen in moslimgezinnen werden opgevangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden