Een laatste strohalm voor Spanje's premier

AMSTERDAM - Hoe groot wordt de nederlaag, morgen bij de regionale en gemeenteraadsverkiezingen? Dat is de enige vraag die telt binnen de Spaanse socialistische gelederen. Wordt het de voorspelde aardverschuiving naar rechts of 'slechts' een eervol verlies dat premier Felipe González en zijn regerende Psoe wat perspectief biedt, zodat ze het nog even kunnen uitzingen.

Vooralsnog lijkt het eerste scenario te gaan winnen. Van de dertien autonome regio's waarvoor nieuwe parlementen worden gekozen, gaan er volgens de peilingen al twaalf naar de rechtse Partido Popular, de landelijke oppositiepartij van José Maria Aznár. Slechts op het povere platteland van Estramaduro, grenzend aan Portugal, blijft de boerenbevolking de socialisten trouw.

Zelfs een rood regionaal bolwerk als Valencia staat op vallen. Valencia, sinds jaar en dag in linkse handen - al tijdens de Franco-dictatuur bron van zorg voor het regime - en op gebied van bestuur en economische ontwikkeling vlaggeschip van de Psoe. De president van de regio, de gestaalde socialist Joan Lerma, merkte dan ook wat zuurtjes op: “Als ik win, is het omdat we hier een goed geleide regering hebben. Als ik verlies, komt dat omdat de mensen hier volgens landelijke overwegingen stemmen.”

Die landelijke overwegingen zijn nou eenmaal uitermate ongunstig voor de Psoe. Een reeks corruptieschandalen waarbij hoge regeringsfunctionarissen en partijbonzen van de Psoe betrokken waren, de eindeloos slepende Gal-affaire - de met geheime overheidsfondsen gefinancierde doodseskaders tegen de Baskische afscheidingsbeweging Eta - en de economische terugval na de 'zeven vette jaren', hebben de poten onder de stoel van González weggezaagd. Plus het onvermijdelijke slijtage-effect dat elke politicus treft na een regeerperiode van tien of meer jaren.

Stemgedrag

Dat vertaalt zich nu in regionaal en lokaal stemgedrag. En wanneer ook de regio Valencia in handen komt van rechts - de stad zelf is dat al, zij het met behulp van de conservatief-nationalistische Union Valenciana - weet González dat het met zijn socialistische bewind dat sinds oktober '82 de touwtjes in handen heeft, gedaan is. Dat zijn dagen in Palácio La Moncloa, het Spaanse Catshuis, zijn geteld.

Niet dat er dan onmiddellijk landelijke verkiezingen zullen volgen; de socialisten zullen alles op alles zetten om aan de macht te blijven. Een macht die overigens betrekkelijk is, gezien de minderheidsregering die ze in 1993 met hun 159 van de 350 zetels in de Cortes, het parlement, moesten vormen, en die overeind blijft met de steun van de 17 afgevaardigden van de Catalaanse CiU.

Maar de strohalm van González en de zijnen is dat 'straks' het tij zal keren ten gunste van de Psoe. 'Straks' is de periode tijdens en na het Spaanse voorzitterschap van de Europese Unie, dat aanvangt op 1 juli, en dat Spanje, González dus, weer prestige verschaft en wellicht ook verlossing uit het economische dal, zodat het 'officiële' verkiezingsjaar 1997 kan worden gehaald met opgepoetst blazoen.

De Catalaanse Convergéncia i Unio heeft bij monde van haar leider Jordi Pujol al gezegd González en zijn Psoe zeker tot eind van dit jaar te blijven steunen, tot na het voorzitterschap van de EU dus. Maar die deadline plus Pujols dreigende toevoeging “We zijn met niemand getrouwd”, hangen als een zwaard van Damocles boven González en zijn regeerploeg.

Daarbij komt dat een van de felste electorale gevechten in deze verkiezingsronde plaatsvindt in Barcelona, de hoofdstad van Catalonië. In acht van de elf belangrijkste Spaanse stevent de PP volgens de peilingen rechtstreeks op de zege af, in de overige drie kan nog van alles gebeuren, en Barcelona is daar een van.

Alleen wil het dat daar de strijd niet gaat tussen Psoe en PP of CiU en PP, maar tussen twee kandidaten van partijen die landelijk een coalitie vormen. Daar in Barcelona, zo'n beetje de laatste stedelijke kroonjuweel van de Psoe, gaat het tussen de socialistische burgemeester Pasqual Maragall en de voormalige CiU-woordvoerder in het parlement, Miquel Roca. Kandidaten van partijen die in Madrid hand in hand opereren, maar in Barcelona elkaar naar de keel vliegen. Het belang van de uitslag is niet zozeer de vraag wie de ambtsketen omkrijgt, maar veeleer of Roca zijn greep naar de macht in Barcelona doet met behulp van de Partido Popular.

Gedooghouding

Dat druist in tegen de gedooghouding die CiU op landelijk niveau inneemt, en zegt in te blijven nemen. 'In laatste instantie zou de datum voor vervroegde verkiezingen in Spanje wel eens kunnen afhangen van de verkiezingsuitslag in Barcelona', schreef Spanje's invloedrijke dagblad El País deze week dan ook.

González kan zich wat morgen betreft aan weinig meer vastklampen dan aan strohalmen. Zo'n strohalm diende zich eergisteren aan in de vorm van uitgelekte brieven van de voormalige burgemeester van Parijs en huidige Franse president, Jacques Chirac, in de Spaanse pers. In deze brieven aan José Maria Aznar, drong Chirac er bij zijn conservatieve geestverwant op aan een lucratiever order van zo'n honderd miljoen gulden voor de plaatsing van wegwijzers en recycling-containers in Madrid te gunnen aan de Franse firma JC Decaux, waarmee Chirac goede banden onderhield. Madrid, in handen van Aznars PP, gunde Decaux de order.

Koren op de molen natuurlijk van de Psoe, zelf al zo vaak en zo lang geplaagd door beschuldigingen van corruptie. 'Goed nieuws reist snel', heette het ongetwijfeld op de burelen van de Psoe, maar of het nieuwsde 32 miljoen Spanjaarden 'op tijd' heeft bereikt, valt te betwijfelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden